Het Weihnachtsoratorium van J.S. Bach werd tijdens de Geervlietse Muziekmiddag van zondag 12 december 2010 besproken als voorbeeld van muzikale recycling.
Het tekstboek van dit werk treft U onderaan deze bladzijde aan
Het Weihnachtsoratorium (BWV 248) (Kerstoratorium; Oratorium Tempore Nativitatis Christi) is een oratorium, bestaande uit zes afzonderlijke, maar inhoudelijk verbonden werken, soms aangeduid als cantates, geschreven door Bach voor de periode van Kerst 1734 tot en met Driekoningen 1735.
De teksten zijn ontleend aan de evangeliën volgens Lucas en Johannes en waarschijnlijk geschreven door Picander, pseudoniem van Christian Friedrich Henrici.
Cantate en oratorium
Hoewel de cantate eenzelfde functie had als het oratorium - het muzikaal ondersteunen van de kerkdienst- is het onjuist om, zoals wel gebeurt, de afzonderlijke delen van het Kerstoratorium als 'cantate' aan te duiden, aangezien zij niet los van elkaar staan en niet afzonderlijk in een dienst gebruikt kunnen worden. Ook Bach spreekt niet van 'cantate', maar van 'deel'. Bach en Picander legden ook geen verband met alle Bijbelpassages die voor de betreffende dag voorgelezen moesten worden - wat bij een cantate wel het geval is - om een continue verhaallijn tussen de delen te behouden.
Bron
Het Kerstoratorium ontstond in dezelfde periode als de twee andere werken die Bach als oratorium aanduidde: het Hemelvaart- en het Paasoratorium. De drie oratoria hebben een doorlopende actie gemeen.
In het Paasoratorium wordt dit bereikt door de introductie van een quasi-dramatisch spel van mensen die 'live' verslag doen van de opstanding en de emoties die dat bij hen veroorzaakt.
In het Kerst- en Hemelvaartoratorium is er een verteller, de evangelist. In alle drie werken maakt Bach gebruik van composities uit voorgaande jaren: het Paasoratorium kwam voort uit één enkele verjaardagscantate (Entfliehet, verschwindet, entweichet, ihr Sorgen, BWV 249a), waarvoor, naast het gebruik van een andere tekst, de aria's en het koor werden bewerkt en nieuwe recitatieven werden gecomponeerd; het Kerst- en Hemelvaartoratorium werden samengesteld uit verschillende werken van verschillende soort.
Een aanzienlijk aantal delen van het Kerstoratorium zijn parodieën van eerder gecomponeerde wereldlijke cantates. Dit wil zeggen dat Bach dezelfde muziek heeft gebruikt bij het weergeven van wereldlijke teksten als voor het weergeven van geestelijke teksten; mogelijkerwijs heeft hij bij het componeren van de wereldlijke cantates al hergebruik voor geestelijke doeleinden ingecalculeerd.
- Tönet, ihr Pauken, erschallet, Trompeten (BWV 214), Felicitatiecantate voor de Verjaardag van Keurvorstin-Koningin Maria Josepha op 8 december 1733 (daaruit de oratoriumdelen 1, 8, 15, 24)
- Lasst uns sorgen, lasst uns wachen, Herkules auf dem Scheidewege BWV 213, cantate voor de verjaardag van de Keurprins Friedrich Christian op 5 september 1733 (daaruit de oratoriumdelen 4, 19, 29, 36, 39, 41)
- Lasset uns nun gehen gen Bethlehem en Wo ist der neugeborne König zijn mogelijk bewerkingen van Ja nicht auf das Fest en Pfui dich uit de (verloren gegane) Markus-passion uit 1731.
De eerste vier delen van het oratorium zijn dus vooral gebaseerd op de drie wereldlijke cantates, de vijfde is vrijwel helemaal origineel en de zesde is op een enkele, verloren gegane kerkcantate gebaseerd. Met het opnemen van grote delen uit de drie (gelegenheids)cantates in het Kerstoratorium kon Bach ze tevens verduurzamen. Belangrijk voor Bach om deze cantates te kiezen waren de kwaliteit ervan en het feestelijke karakter, dat eenvoudig te vertalen was naar het Kerstverhaal.
Tekstanalyse en tekstpatronen wijzen op een overeenstemming tussen de tekst van het Kerstoratorium en de teksten van de wereldlijke cantates waar het Kerstoratorium een parodie van is. Onduidelijk is, waarom Picander de teksten niet heeft opgenomen in zijn vijfdelige tekstverzameling; mogelijk heeft de grote invloed van Bach op de tekst hem ervan weerhouden de teksten op te nemen in een verzameling eigen werk.
De zes delen waaruit het oratorium bestaat en die bestemd waren voor de zes feestdagen tussen Kerst en Driekoningen, vervingen de cantates die anders uitgevoerd zouden zijn geweest.
De belangrijkste teksten voor Kerst zijn die over de geboorte van Christus, de belevenissen van de herders, de naamgeving en de wijzen (Lucas 2, 1 en 3-21 en Mattheüs 2, 1-12). De teksten van Lucas en Mattheüs hebben beide niet veel dramatische dialoog tussen personen of groepen; daarmee ligt de nadruk in het oratorium meer op het vertellen en op de contemplatie.
De verdeling in de oratoriumtekst volgt in het algemeen de voorgeschreven lezingen uit het evangelie maar niet in alle onderdelen. Johannes 1, 1-14 voor de 3e Kerstdag, behoort niet direct bij de Kerstboodschap, evenals de Bijbellezing voor de zondag na Nieuwjaar (Mattheüs 2, 13-23) over de vlucht naar Egypte, die wel aan het slot had kunnen worden geplaatst, maar niet vóór de vertelling over de drie wijzen, die te eng is verbonden met het feest Driekoningen om haar ervan te scheiden.
Als 'opvulling' van de weggevallen teksten wordt de traditionele lezing van de 1e Kerstdag verdeeld over de 1e en de 2e feestdag, de lezing van de 2e Kerstdag verschoven naar de derde feestdag en het verhaal van de wijzen verdeeld over de zondag na Kerst en Driekoningen. Voordeel hiervan is dat de verkondiging van Christus' geboorte aan de herders een eigen deel krijgt toebedeeld (2e deel), waarin de herderlijke sfeer door instrumentatie en toonaardkeus tot uitdrukking kan worden gebracht.
De muziekstijl hangt samen met de drie afzonderlijke tekstniveaus van het werk: het Bijbelse woord, koraalverzen en vrije teksten.
- Het Bijbelse woord wordt door de Evangelist (een tenorpartij) secco gezongen, dat wil zeggen als een recitatief begeleid door alleen continuo-akkoorden. Het andere gesproken woord is niet in secco- maar in accompagnato-vorm . Zo begint de engel (sopraan) zijn verkondigende woorden in deel twee (Fürchte euch nicht) met een door violen begeleid recitatief, wat het belang van de mededeling beklemtoont. Het vervolg van de verkondiging door de Evangelist is dan weer wel een secco-recitatief. In deel vijf begint de Evangelist in secco-stijl, maar de oud-testamentische woorden van de profeten: "Und du Bethlehem", worden met aanvullende begeleiding uitgevoerd.
- Het spreken van meerdere personen is als regel in de vorm van koren (uitgezonderd de genoemde tekst van de hogepriesters), zoals bv. in Ehre sei Gott in der Höhe in deel twee, de woorden van de herders in deel drie (Lasset uns nun gehen gen Bethlehem) en die van de drie wijzen in deel vijf (Wo ist der neugeborne König der Jüden?). Bij koordelen op vrije teksten bepaalt de concertvorm de vorm en de opbouw, terwijl de koren op Bijbelteksten in motetvorm zijn, waarbij de instrumenten de zangstemmen volgen of niet-thematisch begeleiden.
- Vrije teksten zijn voor recitatieven, aria's en koren. Bach benadrukt het meditatieve, beschouwelijke karakter van de recitatieven door de accompagnato (begeleidings) -stijl (uitgezonderd So recht, ihr Engel, jauchzt und singet in deel twee), wat ze daarmee tevens onderscheidt van de secco-recitatieven van de Evangelist. De aria's hebben, zoals in Bachs andere werken, hun eigen karakter, dat ze verheft boven de stereotype modellen uit dezelfde tijd: virtuoos in Schließe, mein Herze, krachtig in Großer Herr, o starker König, dansant in Bereite dich Zion en Nur ein Wink von seinen Hände en met fugawerking in Ich will nur dir zu Ehren leben. De koren op vrije teksten doen niet onder voor de aria's: levendig en concertant (Jauchzet, frohlocket; Fallt mit Danken; Ehre sei dir, Gott, gesungen), dansant (Herrscher des Himmels) of met fuga-elementen (Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben).
Uitvoering door Bach
Het werk is in 1734 ontstaan. Dat bewijst de datering op de autograaf (het oorspronkelijke manuscript van de componist) en de bewaard gebleven eerste druk. Die eerste druk geeft ook uitsluitsel over de plaats en tijd waar het werk werd uitgevoerd. Deel 1 werd Frühe (d.i. in de ochtend) zu St. Nicolai, de hoofdkerk van Leipzig uitgevoerd, waar hoofddominee Deyling predikte, en Nachtmittage zu St. Thomae.
De volgende dag was de situatie omgekeerd: deel 2 werd 's morgens in de Thomaskerk uitgevoerd en 's middags in de Nikolaikerk. Deel 3 en 5 verliepen overeenkomstig de gewone zondagen: slechts één uitvoering, en die was in de Nikolaikerk. De delen 4 en 6, voor feestdagen – Nieuwjaarsdag (Besnijdenis) en Driekoningen – zijn weer tweemaal uitgevoerd: 's morgens in de Thomas- en 's middags in de Nikolaikerk.
In 1734 viel de zondag na Kerst op de 2e Kerstdag, en daarom is er geen speciaal deel voor deze zondag. Hieruit blijkt de toen geldende praktijk: een componist schreef niet met de gedachte een kunstwerk te schrijven dat voor altijd gebruikt moest worden, maar hij ging uit van de eisen van het moment. Een oratoriumdeel voor deze zondag werd daarom niet achter de hand gehouden voor toekomstig gebruik. Evenmin kon deel 5 (de zondag na Nieuwjaar) weggelaten worden in jaren zonder een zondag na Nieuwjaar: qua inhoud is dat deel onmisbaar.
Opbouw van het oratorium
Het Weihnachtsoratorium omvat koren, aria’s en recitatieven. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Mattheuspassion komen in het Weihnachtsoratorium geen grote koraalbewerkingen voor.
Het Weihnachstoratorium bestaat uit zes delen:
- Jauchzet, frohlocket, auf preiset die Tage (voor de Eerste Kerstdag)
- Und es waren Hirten in derselben Gegend (voor de Tweede Kerstdag)
- Herrscher des Himmels, erhöre das Lallen (voor de Derde Kerstdag)
- Fallt mit Danken, fallt mit loben (voor Nieuwjaarsdag)
- Ehre sei dir, Gott, gesungen (voor de zondag na Nieuwjaar)
- Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben (voor Driekoningen)
Dat de oratoriumdelen een profane voorgeschiedenis hadden was geen bezwaar, aangezien het ambt van regerende vorsten door God gegeven was en losstond van hun persoon en hun (wan)daden. Voor vorsten geschreven muziek kon daarom zonder probleem worden gebruikt voor Christus-Koning. De nadruk op hofdansen als model voor de meeste koren en aria's is daarom ook door de bestemming van de oorspronkelijke cantates te verklaren. De meerderheid is in driedelige maat geschreven, voor de zowel vlotte beweging van de passepied als het meer statige menuet.
De eerste drie delen vormen een eenheid, symmetrisch geordend. ] Het eerste en derde deel gebruiken trompetten en pauken, terwijl in het pastorale tweede deel houtblazers de nadruk krijgen en er aan de fluiten en hobo's twee lage oboe da caccia zijn toegevoegd. De eenheid wordt afgesloten door het openingskoor van deel drie aan het eind te herhalen.
- de openingskoren van deel een en drie staan in de 3/8-maat van de passepied;
- in elk van de eerste drie delen is de eerste aria als menuet gecomponeerd: Bereite dich Zion, Frohe Hirten, eilt en Herr, dein Mitleid. In tegenstelling tot de in die tijd traditionelere 4/4-maat zijn de daarop volgende aria's alle in 2/4-maat, 'galant', met korte frasen en met veel syncopen: Großer Herr, o starker König, Schlafe, mein Liebster en Schließe, mein Herze. .
Eerste deel (voor Eerste Kerstdag - Feria 1 Nativitatis Christi)
Jauchzet, frohlocket, auf, preiset die Tage is geschreven voor eerste Kerstdag
Na een ferme inleiding door de pauken roept het koor op tot jubelen en zang voor wat God voor de mens heeft bereid. Dit eerste deel van het oratorium beschrijft de tocht die Jozef en Maria naar Bethlehem maakten om te voldoen aan het gebod van Keizer Augustus dat een ieder naar zijn eigen stad moest gaan voor belastingheffing. Het recitatief en de dansante aria van de alt kondigen na het openingskoor verheugd de komst van Christus aan, die vervolgens in het koraal en de recitatieven beschreven wordt, met daarin vermeld het doel en het heil dat zijn komst over de aarde zal brengen. Met een krachtige en stralende aria bezingt de bas, begeleid door natuurtrompetten hoe het belang van de komst van de brenger van al dit goeds in contrast staat tot de schamele ontvangst op aarde.
Opbouw
- Koor: Jauchzet, frohlocket, auf preiset die Tage
- Evangelist (tenor): Es begab sich aber zu der Zeit (Lucas 29, 1 en 3-6: 1. In die tijd kondigde keizer Augustus een decreet af dat alle inwoners van het rijk zich moesten laten inschrijven. 3. Iedereen ging op weg om zich te laten inschrijven, ieder naar de plaats waar hij vandaan kwam. 4. Jozef ging van de stad Nazareth in Galilea naar Judea naar de stad van David die Bethlehem heet, aangezien hij van David afstamde, 5. om zich te laten inschrijven samen met Maria, zijn aanstaande vrouw, die zwanger was. 6. Terwijl ze daar waren, brak de dag van haar bevalling aan.)
- Recitatief (alt): Nun wird mein liebster Bräutigam
- Aria (alt): Bereite dich Zion
- Koraal: Wie soll ich dich empfangen
- Evangelist (tenor): Und sie gebar ihren ersten Sohn (Lucas 2, 7: En ze bracht een zoon ter wereld, haar eerstgeborene. Ze wikkelde hem in een doek en legde hem in een voederbak, omdat er voor hen geen plaats was in het nachtverblijf van de stad.)
- Koraal + Recitatief (Sopraan, Bas): Er ist auf Erden kommen arm – Wer will die Liebe recht erhöhn
- Aria (bas): Großer Herr, o starker König
- Koraal: Ach mein herzliebes Jesulein
Deel 10 t/m 23 van het Kerstoratorium
Und es waren Hirten in derselben Gegend is geschreven voor tweede Kerstdag.De recitatieven, aria's en koorzangen vertellen vol vreugde van de engelen die de geboorte van Jezus aan de herders verkondigen. De cantate begint met een instrumentale pastorale (Sinfonia), de Hirtenmusik (de muziek van de herders), in een wiegende 12/8 maat, met de melancholieke klank van de oboe d’amore en oboe da caccia om het pastorale karakter te benadrukken. De sinfonia is in de stijl van de Italiaanse orkestpastorale en vormt een brug tussen het expressieve eerste deel naar het intiemere tweede deel. De sinfonia is een dubbelkorig stuk waarbij de engelen (de strijkers en fluiten) met de herders (de hobo's) in dialoog zijn. Ook de tenoraria heeft door de begeleiding van fluiten een pastoraal karakter. Precies middenin deze cantate valt het koraal Schaut hin, dort liegt in finstern Stall. Dit koraal is een lage toonzetting geschreven om de nederigheid van de mens uit te drukken.
Heel mooi is de altaria Schlafe, mein liebster, genieße der Ruh, een wiegelied voor het Christuskind. Het koor Ehre sei Gott is met de Sinfonia één van de weinige speciaal voor het oratorium geschreven stukken. Ehre sei Gott is een soort concertant motet , met de nadruk op veelstemmigheid en rijke harmoniek met vier hobo's voor de pastorale klank. In het slotkoraal Wir singen dir in deinem Heer gebruikt Bach dezelfde melodie als in Schaut hin, echter nu vijf tonen hoger om uiting te geven aan de stralende verheerlijking. In dit slotkoraal komt daarnaast ook de melodielijn van de Sinfonia weer terug.
Opbouw
- Sinfonia
- Evangelist (tenor): Und es waren Hirten in derselben Gegend (Lucas 2, 8-9: 8. Niet ver daarvandaan brachten herders de nacht door in het veld, ze hielden de wacht bij hun kudde. 9. Opeens stond er een engel van de Heer bij hen en werden ze omgeven door het stralende licht van de Heer, zodat ze hevig schrokken)
- Koraal: Brich an, o schönes Morgenlicht
- Evangelist (tenor): Und der Engel sprach zu ihnen (Lucas 2, 10-11: 10. De engel zei tegen hen: 'Wees niet bang, want ik kom jullie goed nieuws brengen, dat het hele volk met grote vreugde zal vervullen:11. vandaag is in de stad van David voor jullie een redder geboren. Hij is de Messias, de Heer)
- Recitatief (bas): Was Gott dem Abraham verheißen
- Aria (tenor): Frohe Hirten, eilt, ach eilet
- Evangelist (tenor): Und das habt zum Zeichen (Lucas 2, 12: Dit zal voor jullie het teken zijn: jullie zullen een pasgeboren kind vinden dat in een doek gewikkeld in een voederbak ligt)
- Koraal: Schaut hin, dort liegt im finstern Stall
- Recitatief (bas): So geht denn hin, ihr Hirten, geht
- Aria (alt): Schlafe, mein Liebster, genieße der Ruh
- Evangelist (tenor): Und alsobald war da bei dem Engel (Lucas 2, 13: En plotseling voegde zich bij de engel een groot hemels leger dat God prees met de woorden:)
- Koor: Ehre sei Gott in der Höhe (Lucas 2, 14: Eer aan God in de hoogste hemel en vrede op aarde voor alle mensen die hij liefheeft)
- Recitatief (bas): So recht, ihr Engel, jauchzet und singet
- Koraal: Wir singen dir in deinem Heer
Derde deel (voor Derde Kerstdag - Feria 3 Nativitatis Christi)
Deel 24 t/m 35 van het Kerstoratorium
Herrscher des Himmels, erhöre das Lallen is geschreven voor Derde Kerstdag. Hierin wordt het bezoek van de herders aan Jezus beschreven. In deze cantate staat vooral de dankbaarheid centraal. Deel drie opent met een door pauken en natuurtrompetten begeleid koor, dat de koning van de hemel om verontschuldiging vraagt voor de, in vergelijking met de hemelse koren, stamelende tonen die als dank voor al het goede op aarde worden gezongen. Na het recitatief en het koor, wordt in het recitatief van de bas en het koraal opnieuw de dank bezongen voor alles wat God heeft gedaan. Sopraan en bas zingen vervolgens, begeleid door oboe d'amore's, in een dansant duet dat Gods mededogen ons troost en ons vrij maakt. Na het recitatief van de Evangelist bezingt de alt – de stemsoort als symbool voor Maria - in een milde, als wiegelied getoonzette aria en begeleid door een expressieve vioolsolo, hoe het goddelijk wonder in haar hart wordt gesloten. Het derde deel wordt afgesloten met een herhaling van het koor Herrscher des Himmels.
Opbouw
- Koor: Herrscher des Himmels, erhöre das Lallen
- Evangelist (tenor): Und da die Engel von ihnen gen Himmel fuhren (Lucas 2, 15: Toen de engelen waren teruggegaan naar de hemel, zeiden de herders tegen elkaar:)
- Koor: Lasset uns nun gehen (Lucas 2, 15: Laten we naar Bethlehem gaan om met eigen ogen te zien wat er gebeurd is en wat de Heer ons bekend heeft gemaakt)
- Recitatief (bas): Er hat sein Volk getröst
- Koraal: Dies hat er alles uns getan
- Aria duetto (sopraan, bas): Herr, dein Mitleid, dein Erbarmen
- Evangelist (tenor): Und sie kamen eilend (Lucas 2, 16-19: 16. Ze gingen meteen op weg, en troffen Maria aan en Jozef en het kind dat in de voederbak lag. 17. Toen ze het kind zagen, vertelden ze wat hun over dat kind was gezegd. 18. Allen die het hoorden stonden verbaasd over wat de herders tegen hen zeiden, 19. maar Maria bewaarde al deze woorden in haar hart en bleef erover nadenken)
- Aria (alt): Schließe, mein Herze, dies selige Wunder
- Recitatief (alt): Ja, ja, mein Herz soll es bewahren
- Koraal: Ich will dich mit Fleiß bewahren
- Evangelist (tenor): Und die Hirten kehrten wieder um (Lucas 2, 20: De herders gingen terug, terwijl ze God loofden en prezen om alles wat ze gehoord en gezien hadden, precies zoals het hun was gezegd)
- Koraal: Seid froh dieweil
- Koor: Herrscher des Himmels, erhöre das lallen
Vierde deel (voor Nieuwjaarsdag - Festo Circumcisionis Christi)
Deel 36 t/m 42 van het Kerstoratorium
Fallt mit Danken, fallt mit loben is geschreven voor Nieuwjaarsdag
Het gehele vierde deel geeft uiting aan het volgen van Christus. Het openingskoor roept op tot dank en lof. Dit openingskoor (Fallt mit Danken) is in 3/8-maat geschreven, als een zwierig menuet. Na de recitatieven van de Evangelist en die van de bas, gevolgd door een duet van sopraan en bas, zingt de sopraan de echo-aria Flößt mein Heiland. Deze aria is gecomponeerd als een Italiaanse giga. Het oorspronkelijke echo-spel uit de Herkules-cantate (BWV 213) is in het oratorium getransformeerd tot een dialoog tussen de gelovige ziel en de reddende Heer. Deel vier is het meest op zichzelf staande deel van het oratorium: de toonsoort is F, er worden hoorns ingezet en in dit deel is de enige aria te vinden in de meer gebruikelijke 4/4-maat (Ich will nur dir zu Ehren leben), gecomponeerd als een 'ouderwetse' vierstemmige fuga met een gelijkwaardige partij voor tenor en instrumentale stemmen.
Opbouw
- Koor: Fallt mit Danken, fallt mit Loben
- Evangelist (tenor): Und da acht Tage um waren (Lucas 2, 21: Toen er acht dagen verstreken waren en hij besneden zou worden, kreeg hij de naam Jezus, die de engel had genoemd nog voordat hij in de schoot van zijn moeder was ontvangen)
- Recitatief met koraal (sopraan, bas): Immanuel, o süßes Wort – Jesu, du mein liebstes Leben
- Aria (sopraan, echo): Flößt, mein Heiland, flößt dein Namen
- Recitatief met koraal (sopraan, bas): Wohlan, dein Name soll allein – Jesu, meine Freud und Wonne
- Aria (tenor): Ich will nur dir zu Ehren leben
- Koraal: Jesu richte mein Beginnen
Vijfde deel (voor de zondag na Nieuwjaar - Dominica post Festum Circumcisionis Christi)
Deel 43 t/m 53 van het Kerstoratorium
In 1734/1735 was er geen zondag tussen Kerst en Oud & Nieuw, maar wel een tussen Oud & Nieuw en Driekoningen. Ehre sei dir, Gott, gesungen werd gezongen op deze zondag na Nieuwjaarsdag. In deze cantate wordt het bezoek van de drie wijzen uit het oosten aan koning Herodes behandeld. De cantate vertelt over het licht dat de wijzen hebben gezien. Het vijfde deel opent met een nieuw gecomponeerd koor in snel tempo, dat oproept om Gods glorie te bezingen, en waarin de oboe d’amore concerteren met de strijkers en alle instrumenten op hun beurt een dialoog aangaan met de zangers. Het recitatief van de Evangelist, het daarop volgende koor plus het recitatief van de alt en de rustig doorgaande aria van de bas bezingen het licht dat Christus heeft gebracht, gesymboliseerd door de ster die aan de wijzen verschijnt. Voordat dit deel wordt afgesloten door het recitatief van de alt en een koraal, worden in een terzet van sopraan, alt en tenor, begeleid door een soloviool, twijfels over wanneer de tijd van Christus' troost zal komen resoluut door de alt (=Maria) terzijde geschoven.
Opbouw
- Koor: Ehre sei dir, Gott, gesungen
- Evangelist (tenor): Da Jesus geboren war zu Bethlehem (Matteüs 2, 1: Toen Jezus geboren was in Bethlehem in Judea, tijdens de regering van Herodes, kwamen er magiërs uit het Oosten in Jeruzalem aan. Ze vroegen:)
- Koor en recitatief (alt): Wo ist der neungeborene König der Jüden – Sucht ihn in meiner Brust (Matteüs 2, 2: Waar is de pasgeboren koning van de Joden? Wij hebben namelijk zijn ster zien opgaan en zijn gekomen om hem eer te bewijzen)
- Koraal: Dein Glanz all Finsternis verzehrt
- Aria (bas): Erleucht auch meine finstre Sinnen
- Evangelist (tenor): Da das der König Herodes hörte (Matteüs 2, 3: Koning Herodes schrok hevig toen hij dit hoorde, en heel Jeruzalem met hem)
- Recitatief (alt): Warum wollt ihr erschrecken
- Evangelist (tenor): Und ließ versammlen alle Hohepriester (Matteüs 2, 4-6: 4. Hij riep alle hogepriesters en schriftgeleerden van het volk samen om aan hen te vragen waar de Messias geboren zou worden. 5. 'In Bethlehem in Judea,' zeiden ze tegen hem, 'want zo staat het geschreven bij de profeet: 6. "En jij, Bethlehem in het land van Juda, bent zeker niet de minste onder de leiders van Juda, want uit jou komt een leider voort die mijn volk Israël zal hoeden)
- Aria (terzet sopraan, alt, tenor): Ach, wenn wird die Zeit erscheinen
- Recitatief (alt): Mein liebster herrschet schon
- Koraal: Zwar ist solche Herzensstube
Zesde deel (voor Driekoningen of Openbaring van de Heer - Festo Epiphanias)
Deel 54 t/m 64 van het Kerstoratorium
Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben is geschreven voor Driekoningen en vertelt van het bezoek van de wijzen uit het oosten aan Jezus. In dit deel staat centraal dat de vijandelijke machten het Christuskind geen schade kunnen toebrengen. Bach maakte hier een koppeling naar het heden, door te stellen dat ook een gelovige, die zich onder Jezus’ bescherming stelt, veilig is.
In het openingskoor, een passepied, keren de pauken en trompetten uit deel één weer terug. Concertante delen worden afgewisseld met fuga's en canons. De 'stolzen Feinde' (de harde dissonanten) worden overwonnen door het geloof (de stralende akkoorden en trompetfanfares). Deel zes is een muzikale synthese van het oratorium als geheel: het openingskoor in 3/8-maat, de dansante ¾-maat voor de sopraanaria Nur ein Winken von seinem Händen, de galante 2/4-maat in de bruisende tenoraria Nun mögt ihr stolzen Feinde schrecken en de traditionelere 4/4-maat voor het slotkoraal. Dit slotkoraal is een stralend concertant deel met een prominente trompetpartij, waarbij Bach de koraalmelodie Herzlich tut mich verlangen – ook gebruikt voor het eerste koraal van het oratorium – gebruikt. In deel één nog met een tekst die de verwachting van Christus' komt uitdrukt, hier de triomfantelijke overwinning van Christus op het kwaad.
Opbouw
- Koor: Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben
- Evangelist (tenor, bas): Da berief Herodes die Weisen heimlich (Mattheüs, 2, 7-8: 7. Daarop riep Herodes in het geheim de magiërs bij zich; hij wilde precies van hen weten wanneer de ster zichtbaar geworden was, 8. en stuurde hen vervolgens naar Bethlehem met de woorden: 'Stel een nauwkeurig onderzoek in naar het kind. Stuur mij bericht zodra u het gevonden hebt, zodat ook ik erheen kan gaan om het eer te bewijzen)
- Recitatief (sopraan): Du Falscher, suche nur den Hern zu fällen
- Aria (sopraan): Nur ein Wink von seinen Händen
- Evangelist (tenor): Als sie nun den König gehöret hatten (Matteüs 2, 9-11: 9. Nadat ze geluisterd hadden naar wat de koning hun opdroeg, gingen ze op weg, en nu ging de ster die ze hadden zien opgaan voor hen uit, totdat hij bleef staan boven de plaats waar het kind was. 10. Toen ze dat zagen, werden ze vervuld van diepe vreugde. 11. Ze gingen het huis binnen en vonden het kind met Maria, zijn moeder. Ze wierpen zich neer om het eer te bewijzen. Daarna openden ze hun kistjes met kostbaarheden en boden het kind geschenken aan: goud en wierook en mirre)
- Koraal: Ich steh an deiner Krippen hier
- Evangelist (tenor): Und Gott befahl ihnen im Traum (Matteüs 2, 12: Nadat ze in een droom waren gewaarschuwd om niet naar Herodes terug te gaan, reisden ze via een andere route terug naar hun land)
- Recitatief (tenor): So geht! genug, mein Schatz geht nicht von hier
- Aria (tenor): Nun mögt ihr stolzen Feinde schrecken
- Recitatief (sopraan, alt, tenor, bas): Was will der Höllen Schrecken nun
- Koraal: Nun seid ihr wohl gerochen
JOHANN SEBASTIAN BACH
WEIHNACHTS
ORATORIUM
BWV 248
1734
Jauchzet, frohlocket! Auf, preiset die Tage
Weihnachts-Oratorium I
|
|
|
|
|
|
|
|
1. Coro
Tromba I-III, Tamburi, Flauto traverso I/II, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Jauchzet, frohlocket! auf, preiset die Tage,
Rühmet, was heute der Höchste getan!
Lasset das Zagen, verbannet die Klage,
Stimmet voll Jauchzen und Fröhlichkeit an!
Dienet dem Höchsten mit herrlichen Chören,
Laßt uns den Namen des Herrschers verehren!
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Recitativo T
Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Es begab sich aber zu der Zeit, dass ein Gebot von dem Kaiser Augusto ausging, dass alle Welt geschätzet würde. Und jedermann ging, dass er sich schätzen ließe, ein jeglicher in seine Stadt. Da machte sich auch auf Joseph aus Galiläa, aus der Stadt Nazareth, in das jüdische Land zur Stadt David, die da heißet Bethlehem; darum, dass er von dem Hause und Geschlechte David war: auf dass er sich schätzen ließe mit Maria, seinem vertrauten Weibe, die war schwanger. Und als sie daselbst waren, kam die Zeit, dass sie gebären sollte.
|
|
|
|
|
|
|
|
3. Recitativo A
Oboe d'amore I/II, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Nun wird mein liebster Bräutigam,
Nun wird der Held aus Davids Stamm
Zum Trost, zum Heil der Erden
Einmal geboren werden.
Nun wird der Stern aus Jakob scheinen,
Sein Strahl bricht schon hervor.
Auf, Zion, und verlasse nun das Weinen,
Dein Wohl steigt hoch empor!
|
|
|
|
|
|
|
|
4. Aria A
Oboe d'amore I, Violino I, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Bereite dich, Zion, mit zärtlichen Trieben,
Den Schönsten, den Liebsten bald bei dir zu sehn!
Deine Wangen
Müssen heut viel schöner prangen,
Eile, den Bräutigam sehnlichst zu lieben!
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Violoncello col Basso, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Wie soll ich dich empfangen
Und wie begegn' ich dir?
O aller Welt Verlangen,
O meiner Seelen Zier!
O Jesu, Jesu, setze
Mir selbst die Fackel bei,
Damit, was dich ergötze,
Mir kund und wissend sei!
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Recitativo T
Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und sie gebar ihren ersten Sohn und wickelte ihn in Windeln und legte ihn in eine Krippen, denn sie hatten sonst keinen Raum in der Herberge.
|
|
|
|
|
|
|
|
7. Choral S e Recitativo B
Oboe, Oboe d'amore, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Er ist auf Erden kommen arm,
Wer will die Liebe recht erhöhn,
Die unser Heiland vor uns hegt?
Dass er unser sich erbarm,
Ja, wer vermag es einzusehen,
Wie ihn der Menschen Leid bewegt?
Und in dem Himmel mache reich,
Des Höchsten Sohn kömmt in die Welt,
Weil ihm ihr Heil so wohl gefällt,
Und seinen lieben Engeln gleich.
So will er selbst als Mensch geboren werden.
Kyrieleis!
|
|
|
|
|
|
|
|
8. Aria B
Tromba, Flauto traverso I, Violino I/II, Viola, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Großer Herr, o starker König,
Liebster Heiland, o wie wenig
Achtest du der Erden Pracht!
Der die ganze Welt erhält,
Ihre Pracht und Zier erschaffen,
Muss in harten Krippen schlafen.
|
|
|
|
|
|
|
|
9. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe I/II e Violino I col Soprano, Violino II col Tenore, Viola col Tenore, Tromba I-III, Tamburi, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Ach mein herzliebes Jesulein,
Mach dir ein rein sanft Bettelein,
Zu ruhn in meines Herzens Schrein,
Dass ich nimmer vergesse dein!
|
|
Besetzung
|
|
Soli: S A T B, Coro: S A T B, Tromba I-III, Tamburi, Flauto traverso I/II, Oboe I/II, Oboe d'amore I/II, Violino I/II, Viola, Fagotto, Organo, Continuo
|
|
Entstehungszeit
|
|
25. Dezember 1734
|
|
Text
|
|
vielleicht Christian Friedrich Henrici (Picander), nach Lukas 2,1 und 2,3-21, Matthäus 2,1-12, freie Dichtung und Kirchenlieder
|
|
Anlass
|
|
1. Weihnachtstag
|
|
Und es waren Hirten in derselben Gegend
Weihnachts-Oratorium II
|
|
|
|
|
|
|
|
1. Sinfonia
Flauto traverso I/II, Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und es waren Hirten in derselben Gegend auf dem Felde bei den Hürden, die hüteten des Nachts ihre Herde. Und siehe, des Herren Engel trat zu ihnen, und die Klarheit des Herren leuchtet um sie, und sie furchten sich sehr.
|
|
|
|
|
|
|
|
3. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe d'amore I/II e Violino I col Soprano, Oboe da caccia I e Violino II coll' Alto, Oboe da caccia II e Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Brich an, o schönes Morgenlicht,
Und lass den Himmel tagen!
Du Hirtenvolk, erschrecke nicht,
Weil dir die Engel sagen,
Dass dieses schwache Knäbelein
Soll unser Trost und Freude sein,
Dazu den Satan zwingen
Und letztlich Friede bringen!
|
|
|
|
|
|
|
|
4. Recitativo T S
Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Evangelist (T), Engel (S)
Tenor
Und der Engel sprach zu ihnen:
Sopran
Fürchtet euch nicht, siehe, ich verkündige euch große Freude, die allem Volke widerfahren wird. Denn euch ist heute der Heiland geboren, welcher ist Christus, der Herr, in der Stadt David.
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Recitativo B
Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Organo, Continuo
|
|
Was Gott dem Abraham verheißen,
Das lässt er nun dem Hirtenchor
Erfüllt erweisen.
Ein Hirt hat alles das zuvor
Von Gott erfahren müssen.
Und nun muss auch ein Hirt die Tat,
Was er damals versprochen hat,
Zuerst erfüllet wissen.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Aria T
Flauto traverso I, Organo, Continuo
|
|
Frohe Hirten, eilt, ach eilet,
Eh ihr euch zu lang verweilet,
Eilt, das holde Kind zu sehn!
Geht, die Freude heißt zu schön,
Sucht die Anmut zu gewinnen,
Geht und labet Herz und Sinnen!
|
|
|
|
|
|
|
|
7. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und das habt zum Zeichen: Ihr werdet finden das Kind in Windeln gewickelt und in einer Krippe liegen.
|
|
|
|
|
|
|
|
8. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe d'amore I/II e Violino I col Soprano, Oboe da caccia I e Violino II coll' Alto, Oboe da caccia II e Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Schaut hin, dort liegt im finstern Stall,
Des Herrschaft gehet überall!
Da Speise vormals sucht ein Rind,
Da ruhet itzt der Jungfrau'n Kind.
|
|
|
|
|
|
|
|
9. Recitativo B
Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Organo, Continuo
|
|
So geht denn hin, ihr Hirten, geht,
Dass ihr das Wunder seht:
Und findet ihr des Höchsten Sohn
In einer harten Krippe liegen,
So singet ihm bei seiner Wiegen
Aus einem süßen Ton
Und mit gesamtem Chor
Dies Lied zur Ruhe vor!
|
|
|
|
|
|
|
|
10. Aria A
Flauto traverso I, Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Schlafe, mein Liebster, genieße der Ruh,
Wache nach diesem vor aller Gedeihen!
Labe die Brust,
Empfinde die Lust,
Wo wir unser Herz erfreuen!
|
|
|
|
|
|
|
|
11. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und alsobald war da bei dem Engel die Menge der himmlischen Heerscharen, die lobten Gott und sprachen:
|
|
|
|
|
|
|
|
12. Coro
Flauto traverso I/II, Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Die Engel
Ehre sei Gott in der Höhe und Friede auf Erden und den Menschen ein Wohlgefallen.
|
|
|
|
|
|
|
|
13. Recitativo B
Organo, Continuo
|
|
So recht, ihr Engel, jauchzt und singet,
Dass es uns heut so schön gelinget!
Auf denn! wir stimmen mit euch ein,
Uns kann es so wie euch erfreun.
|
|
|
|
|
|
|
|
14. Choral
Flauto traverso I/II, Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Wir singen dir in deinem Heer
Aus aller Kraft, Lob, Preis und Ehr,
Dass du, o lang gewünschter Gast,
Dich nunmehr eingestellet hast.
|
|
|
|
Soli: S A T B, Coro: S A T B, Flauto traverso I/II, Oboe d'amore I/II, Oboe da caccia I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Entstehungszeit
|
|
26. Dezember 1734
|
|
Text
|
|
vielleicht Christian Friedrich Henrici (Picander), nach Lukas 2,1 und 2,3-21, Matthäus 2,1-12, freie Dichtung und Kirchenlieder
|
|
Anlass
|
|
2. Weihnachtstag
|
|
Herrscher des Himmels, erhöre das Lallen
Weihnachts-Oratorium III
|
|
|
|
|
|
|
|
1. Coro
Tromba I-III, Tamburi, Flauto traverso I/II, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Herrscher des Himmels, erhöre das Lallen,
Laß dir die matten Gesänge gefallen,
Wenn dich dein Zion mit Psalmen erhöht!
Höre der Herzen frohlockendes Preisen,
Wenn wir dir itzo die Ehrfurcht erweisen,
Weil unsre Wohlfahrt befestiget steht!
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und da die Engel von ihnen gen Himmel fuhren, sprachen die Hirten untereinander:
|
|
|
|
|
|
|
|
3. Coro
Flauto traverso I/II, Violino I, Oboe d'amore I e Violino II col Soprano, Oboe d'amore II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Die Hirten
Lasset uns nun gehen gen Bethlehem und die Geschichte sehen, die da geschehen ist, die uns der Herr kundgetan hat.
|
|
|
|
|
|
|
|
4. Recitativo B
Flauto traverso I/II, Organo, Continuo
|
|
Er hat sein Volk getröst',
Er hat sein Israel erlöst,
Die Hülf aus Zion hergesendet
Und unser Leid geendet.
Seht, Hirten, dies hat er getan;
Geht, dieses trefft ihr an!
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Dies hat er alles uns getan,
Sein groß Lieb zu zeigen an;
Des freu sich alle Christenheit
Und dank ihm des in Ewigkeit.
Kyrieleis!
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Aria (Duetto) S B
Oboe d'amore I/II
|
|
Herr, dein Mitleid, dein Erbarmen
Tröstet uns und macht uns frei.
Deine holde Gunst und Liebe,
Deine wundersamen Triebe
Machen deine Vatertreu
Wieder neu.
|
|
|
|
|
|
|
|
7. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und sie kamen eilend und funden beide, Mariam und Joseph, dazu das Kind in der Krippe liegen. Da sie es aber gesehen hatten, breiteten sie das Wort aus, welches zu ihnen von diesem Kind gesaget war. Und alle, für die es kam, wunderten sich der Rede, die ihnen die Hirten gesaget hatten. Maria aber behielt alle diese Worte und bewegte sie in ihrem Herzen.
|
|
|
|
|
|
|
|
8. Aria A
Violino solo, Organo, Continuo
|
|
Schließe, mein Herze, dies selige Wunder
Fest in deinem Glauben ein!
Lasse dies Wunder, die göttlichen Werke,
Immer zur Stärke
Deines schwachen Glaubens sein!
|
|
|
|
|
|
|
|
9. Recitativo A
Flauto traverso I/II, Organo, Continuo
|
|
Ja, ja, mein Herz soll es bewahren,
Was es an dieser holden Zeit
Zu seiner Seligkeit
Für sicheren Beweis erfahren.
|
|
|
|
|
|
|
|
10. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Ich will dich mit Fleiß bewahren,
Ich will dir
Leben hier,
Dir will ich abfahren,
Mit dir will ich endlich schweben
Voller Freud
Ohne Zeit
Dort im andern Leben.
|
|
|
|
|
|
|
|
11. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und die Hirten kehrten wieder um, preiseten und lobten Gott um alles, das sie gesehen und gehöret hatten, wie denn zu ihnen gesaget war.
|
|
|
|
|
|
|
|
12. Choral
Flauto traverso I/II in octava e Oboe I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Seid froh dieweil,
Dass euer Heil
Ist hie ein Gott und auch ein Mensch geboren,
Der, welcher ist
Der Herr und Christ
In Davids Stadt, von vielen auserkoren.
|
|
|
|
|
|
|
|
13. Coro
Tromba I-III, Tamburi, Flauto traverso I/II, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Herrscher des Himmels, erhöre das Lallen,
Laß dir die matten Gesänge gefallen,
Wenn dich dein Zion mit Psalmen erhöht!
Höre der Herzen frohlockendes Preisen,
Wenn wir dir itzo die Ehrfurcht erweisen,
Weil unsre Wohlfahrt befestiget steht!
|
|
|
|
Soli: S A T B, Coro: S A T B, Tromba I-III, Tamburi, Flauto traverso I/II, Oboe I/II, Oboe d'amore I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Entstehungszeit
|
|
27. Dezember 1734
|
|
Text
|
|
vielleicht Christian Friedrich Henrici (Picander), nach Lukas 2,1 und 2,3-21, Matthäus 2,1-12, freie Dichtung und Kirchenlieder
|
|
Anlass
|
|
3. Weihnachtstag
|
|
|
|
Fallt mit Danken, fallt mit Loben
Weihnachts-Oratorium IV
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1. Coro
Corno I/II, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Fallt mit Danken, fallt mit Loben
Vor des Höchsten Gnadenthron!
Gottes Sohn
Will der Erden
Heiland und Erlöser werden,
Gottes Sohn
Dämpft der Feinde Wut und Toben.
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und da acht Tage um waren, dass das Kind beschnitten würde, da ward sein Name genennet Jesus, welcher genennet war von dem Engel, ehe denn er im Mutterleibe empfangen ward.
|
|
|
|
|
|
|
|
3. Recitativo B e Choral S
Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Immanuel, o süßes Wort!
Mein Jesus heißt mein Hort,
Mein Jesus heißt mein Leben.
Mein Jesus hat sich mir ergeben,
Mein Jesus soll mir immerfort
Vor meinen Augen schweben.
Mein Jesus heißet meine Lust,
Mein Jesus labet Herz und Brust.
Jesu, du mein liebstes Leben,
Komm! Ich will dich mit Lust umfassen,
Meiner Seelen Bräutigam,
Mein Herze soll dich nimmer lassen,
Der du dich vor mich gegeben
Ach! So nimm mich zu dir!
An des bittern Kreuzes Stamm!
Auch in dem Sterben sollst du mir
Das Allerliebste sein;
In Not, Gefahr und Ungemach
Seh ich dir sehnlichst nach.
Was jagte mir zuletzt der Tod für Grauen ein?
Mein Jesus! Wenn ich sterbe,
So weiß ich, dass ich nicht verderbe.
Dein Name steht in mir geschrieben,
Der hat des Todes Furcht vertrieben.
|
|
|
|
|
|
|
|
4. Aria S
Oboe solo, Organo, Continuo
|
|
Flößt, mein Heiland, flößt dein Namen
Auch den allerkleinsten Samen
Jenes strengen Schreckens ein?
Nein, du sagst ja selber nein. (Nein!)
Sollt ich nun das Sterben scheuen?
Nein, dein süßes Wort ist da!
Oder sollt ich mich erfreuen?
Ja, du Heiland sprichst selbst ja. (Ja!)
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Recitativo B e Choral S
Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Wohlan, dein Name soll allein
In meinem Herzen sein!
Jesu, meine Freud und Wonne,
Meine Hoffnung, Schatz und Teil,
So will ich dich entzücket nennen,
Wenn Brust und Herz zu dir vor Liebe brennen.
Mein Erlösung, Schmuck und Heil,
Hirt und König, Licht und Sonne,
Doch, Liebster, sage mir:
Wie rühm ich dich, wie dank ich dir?
Ach! wie soll ich würdiglich,
Mein Herr Jesu, preisen dich?
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Aria T
Violino solo I/II, Organo, Continuo
|
|
! Ich will nur dir zu Ehren leben,
Mein Heiland, gib mir Kraft und Mut,
Dass es mein Herz recht eifrig tut!
Stärke mich,
Deine Gnade würdiglich
Und mit Danken zu erheben
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7. Choral
Corno I/II, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Jesus richte mein Beginnen,
Jesus bleibe stets bei mir,
Jesus zäume mir die Sinnen,
Jesus sei nur mein Begier,
Jesus sei mir in Gedanken,
Jesu, lasse mich nicht wanken!
|
| |
|
|
|
|
|
Besetzung
|
|
Soli: S A T B, Coro: S A T B, Corno I/II, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Entstehungszeit
|
|
1. Januar 1735
|
|
Text
|
|
vielleicht Christian Friedrich Henrici (Picander), nach Lukas 2,1 und 2,3-21, Matthäus 2,1-12, freie Dichtung und Kirchenlieder
|
|
Anlass
|
|
Neujahr
|
|
Ehre sei dir, Gott, gesungen
Weihnachtsoratorium V
|
|
|
1. Coro
Oboe d'amore I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Ehre sei dir, Gott, gesungen,
Dir sei Lob und Dank bereit.
Dich erhebet alle Welt,
Weil dir unser Wohl gefällt,
Weil anheut
Unser aller Wunsch gelungen,
Weil uns dein Segen so herrlich erfreut.
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Da Jesus geboren war zu Bethlehem im jüdischen Lande zur Zeit des Königes Herodis, siehe, da kamen die Weisen vom Morgenlande gen Jerusalem und sprachen.
|
|
|
|
|
|
|
|
3. Coro e Recitativo A
Oboe d'amore I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Die Weisen
Wo ist der neugeborne König der Jüden?
Sucht ihn in meiner Brust,
Hier wohnt er, mir und ihm zur Lust!
Wir haben seinen Stern gesehen im Morgenlande und sind kommen, ihn anzubeten.
Wohl euch, die ihr dies Licht gesehen,
Es ist zu eurem Heil geschehen!
Mein Heiland, du, du bist das Licht,
Das auch den Heiden scheinen sollen,
Und sie, sie kennen dich noch nicht,
Als sie dich schon verehren wollen.
Wie hell, wie klar muss nicht dein Schein,
Geliebter Jesu, sein!
|
|
|
|
|
|
|
|
4. Choral
Oboe d'amore I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Dein Glanz all Finsternis verzehrt,
Die trübe Nacht in Licht verkehrt.
Leit uns auf deinen Wegen,
Dass dein Gesicht
Und herrlichs Licht
Wir ewig schauen mögen!
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Aria B
Oboe d'amore solo, Organo, Continuo
|
|
Erleucht auch meine finstre Sinnen,
Erleuchte mein Herze
Durch der Strahlen klaren Schein!
Dein Wort soll mir die hellste Kerze
In allen meinen Werken sein;
Dies lässet die Seele nichts Böses beginnen.
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Da das der König Herodes hörte, erschrak er und mit ihm das ganze Jerusalem.
|
|
|
|
|
|
|
|
7. Recitativo A
Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Warum wollt ihr erschrecken?
Kann meines Jesu Gegenwart euch solche Furcht erwecken?
O! solltet ihr euch nicht
Vielmehr darüber freuen,
Weil er dadurch verspricht,
Der Menschen Wohlfahrt zu verneuen.
|
|
|
|
|
|
|
|
8. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und ließ versammlen alle Hohepriester und Schriftgelehrten unter dem Volk und erforschete von ihnen, wo Christus sollte geboren werden. Und sie sagten ihm: Zu Bethlehem im jüdischen Lande; denn also stehet geschrieben durch den Propheten: Und du Bethlehem im jüdischen Lande bist mitnichten die kleinest unter den Fürsten Juda; denn aus dir soll mir kommen der Herzog, der über mein Volk Israel ein Herr sei.
|
|
|
|
|
|
|
|
9. Aria (Terzetto) S A T
Violino solo, Organo, Continuo
|
|
Ach, wenn wird die Zeit erscheinen?
Ach, wenn kömmt der Trost der Seinen?
Schweigt, er ist schon würklich hier!
Jesu, ach so komm zu mir!
|
|
|
|
|
|
|
|
10. Recitativo A
Oboe d'amore I/II, Organo, Continuo
|
|
Mein Liebster herrschet schon.
Ein Herz, das seine Herrschaft liebet
Und sich ihm ganz zu eigen gibet,
Ist meines Jesu Thron.
|
|
|
|
|
|
|
|
11. Choral
Oboe d'amore I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Zwar ist solche Herzensstube
Wohl kein schöner Fürstensaal,
Sondern eine finstre Grube;
Doch, sobald dein Gnadenstrahl
In denselben nur wird blinken,
Wird es voller Sonnen dünken.
|
|
Besetzung
|
|
Soli: S A T B, Coro: S A T B, Oboe d'amore I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Entstehungszeit
|
|
2. Januar 1735
|
|
Text
|
|
vielleicht Christian Friedrich Henrici (Picander), nach Lukas 2,1 und 2,3-21, Matthäus 2,1-12, freie Dichtung und Kirchenlieder
|
|
Anlass
|
|
Sonntag nach Neujahr
|
|
Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben
Weihnachts-Oratorium VI
|
|
|
|
|
|
|
|
1. Coro
Tromba I-III, Tamburi, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Herr, wenn die stolzen Feinde schnauben,
So gib, dass wir im festen Glauben
Nach deiner Macht und Hülfe sehn!
Wir wollen dir allein vertrauen,
So können wir den scharfen Klauen
Des Feindes unversehrt entgehn.
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Recitativo T B
Organo, Continuo
|
|
Evangelist (T), Herodes (B)
Tenor
Da berief Herodes die Weisen heimlich und erlernet mit Fleiß von ihnen, wenn der Stern erschienen wäre? und weiset sie gen Bethlehem und sprach: Bass
Ziehet hin und forschet fleißig nach dem Kindlein, und wenn ihr's findet, sagt mir's wieder, dass ich auch komme und es anbete.
|
|
|
|
|
|
|
|
3. Recitativo S
Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Du Falscher, suche nur den Herrn zu fällen,
Nimm alle falsche List,
Dem Heiland nachzustellen;
Der, dessen Kraft kein Mensch ermißt,
Bleibt doch in sichrer Hand.
Dein Herz, dein falsches Herz ist schon,
Nebst aller seiner List, des Höchsten Sohn,
Den du zu stürzen suchst, sehr wohl bekannt.
|
|
|
|
|
|
|
|
4. Aria S
Oboe d'amore, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Nur ein Wink von seinen Händen
Stürzt ohnmächtger Menschen Macht.
Hier wird alle Kraft verlacht!
Spricht der Höchste nur ein Wort,
Seiner Feinde Stolz zu enden,
O, so müssen sich sofort
Sterblicher Gedanken wenden.
|
|
|
|
|
|
|
|
5. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Als sie nun den König gehöret hatten, zogen sie hin. Und siehe, der Stern, den sie im Morgenlande gesehen hatten, ging für ihnen hin, bis dass er kam und stund oben über, da das Kindlein war. Da sie den Stern sahen, wurden sie hoch erfreuet und gingen in das Haus und funden das Kindlein mit Maria, seiner Mutter, und fielen nieder und beteten es an und täten ihre Schätze auf und schenkten ihm Gold, Weihrauch und Myrrhen.
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Choral
Oboe I/II e Violino I col Soprano, Violino II coll' Alto, Viola col Tenore, Organo, Continuo
|
|
Ich steh an deiner Krippen hier,
O Jesulein, mein Leben;
Ich komme, bring und schenke dir,
Was du mir hast gegeben.
Nimm hin! es ist mein Geist und Sinn,
Herz, Seel und Mut, nimm alles hin,
Und lass dirs wohlgefallen!
|
|
|
|
|
|
|
|
7. Recitativo T
Organo, Continuo
|
|
Evangelist
Und Gott befahl ihnen im Traum, dass sie sich nicht sollten wieder zu Herodes lenken, und zogen durch einen andern Weg wieder in ihr Land.
|
|
|
|
|
|
|
|
8. Recitativo T
Oboe d'amore I/II, Organo, Continuo
|
|
So geht! Genug, mein Schatz geht nicht von hier,
Er bleibet da bei mir,
Ich will ihn auch nicht von mir lassen.
Sein Arm wird mich aus Lieb
Mit sanftmutsvollem Trieb
Und größter Zärtlichkeit umfassen;
Er soll mein Bräutigam verbleiben,
Ich will ihm Brust und Herz verschreiben.
Ich weiß gewiss, er liebet mich,
Mein Herz liebt ihn auch inniglich
Und wird ihn ewig ehren.
Was könnte mich nun für ein Feind
Bei solchem Glück versehren!
Du, Jesu, bist und bleibst mein Freund;
Und werd ich ängstlich zu dir flehn:
Herr, hilf!, so lass mich Hülfe sehn!
|
|
|
|
|
|
|
|
9. Aria T
Oboe d'amore I/II, Organo, Continuo
|
|
Nun mögt ihr stolzen Feinde schrecken;
Was könnt ihr mir für Furcht erwecken?
Mein Schatz, mein Hort ist hier bei mir.
Ihr mögt euch noch so grimmig stellen,
Droht nur, mich ganz und gar zu fällen,
Doch seht! mein Heiland wohnet hier.
|
|
|
|
|
|
|
|
10. Recitativo S A T B
Organo, Continuo
|
|
Was will der Höllen Schrecken nun,
Was will uns Welt und Sünde tun,
Da wir in Jesu Händen ruhn?
|
|
|
|
|
|
|
|
11. Choral
Tromba I-III, Tamburi, Oboe I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Nun seid ihr wohl gerochen
An eurer Feinde Schar,
Denn Christus hat zerbrochen,
Was euch zuwider war.
Tod, Teufel, Sünd und Hölle
Sind ganz und gar geschwächt;
Bei Gott hat seine Stelle
Das menschliche Geschlecht.
|
|
Besetzung
|
|
Soli: S A T B, Coro: S A T B, Tromba I-III, Tamburi, Oboe I/II, Oboe d'amore I/II, Violino I/II, Viola, Organo, Continuo
|
|
Entstehungszeit
|
|
6. Januar 1735
|
|
Text
|
|
vielleicht Christian Friedrich Henrici (Picander), nach Lukas 2,1 und 2,3-21, Matthäus 2,1-12, freie Dichtung und Kirchenlieder
|
|
Anlass
|
|
Epiphanias
|
- Een verloren geestelijke cantate (BWV 248a) voor een niet bekende bestemming (daaruit de oratoriumdelen 54, 56, 57, 61-64)
- Preise dein Glücke, gesegnetes Sachsen (hieruit het oratoriumdeel 47)
- een verloren cantate (hieruit het oratoriumdeel 51)
 |
