RES ANTIQVAE - cursus latijn uitgebreid 3

RES ANTIQVAE

Klassieke Talen

vertalingen uit het grieks

vertalingen uit het latijn

vertalingen uit het neo-latijn

Cursus Latijn beknopt

cursus latijn uitgebreid

cursus latijn uitgebreid 2

cursus latijn uitgebreid 3

cursus latijn uitgebreid 4

cursus latijn utigebreid 5

cursus latijn uitgebreid 3

LATIJNSE TEKSTEN IN EN OP OPENBARE GEBOUWEN, EEN SELECTIE

ZERK VAN DANIEL EN ALEWYN VAN CATTENBROECK IN DE OUDE KERK TE AMSTERDAM (NOORDZIJDE VAN HET KOOR)

IN CHRISTO MORTUA HIC REQUIESCIT CLARA ALEWYN CATTENBROECKIAE DOMINA POSTQUAM CUM MARITO DANIELE BERNARD IUNIORI DNO A CATTENBROECK PER XIX ANNOS SUAVISSIME VIXISSET QUI MONUMENTUM HOCCE CHARISSIMAE CONIUGI MOESTUS POSUIT OBIIT XVI IANUARY ANNI 1674

mortuus : gestorven hic : hier requiescere : rusten clarus : roemrijk postquam : nadat maritus : echtgenoot dno = domino per : gedurende suavis : zoet, zacht, teder vivere [perfectum : vixi] leven qui : die [betrekkelijk voornaamwoord] hocce = hoc charus : dierbaar coniunx, coniugis : echtgenote moestus : bedroefd ponere, [perfectum : posui] plaatsen obire [perfectum obiit] sterven

SUB HOC TUMULO MAXIMO CUM MOERORE REPOSITUM EST MORTALE QUOD HABUIT CORNELIA MUNTER CATTENBROECKIAE DOMINA DANIELIS BERNARD DO_MI A CATTENBROECK HUJUS URBIS SCABINI ET SENATORIS DILECTISSIMA CONIUX. CUM QUO XIIII ANNOS SUAVISSIMO AC MUTUO AMORE VIXIT PIE EXSPIRAVIT III NOVEMBRIS ANNO MDCLXXXX

tumulus : grafheuvel, zerk moeror, moeroris : droefheid mortale quod : het sterfelijke dat hujus : genitivus van haec, deze urbs, urbis : stad scabinus : schepen [lid van de rechtbank] dilectus : bemind coniux = coniunx cumquo : met wie mutuus : wederzijds exspirare : de laatste adem uitblazen

P.M.S.

HIC SITUS EST DANIEL BERNARD TOPARCHA IN KATTENBROEK AC EXTERIOR MASTUICI AGGER

EX ANTIQUA BERNARDIORUM CAMERACENSIUM EQUITUM GENTE ORTUS

INCLUTAE HUIUS REIPUBL. SENATOR ET SCABINORUM PRAESES COHORTIUM CIVICARUM TRIBUNUS NEC NON

AGGER. VIAR. ATQUE AQUARUM IN AGRO WOERDANO CURATOR AC......

VITAE ET HONORUM SATUR ANIMAM DEO O.M. REDDIDIT AD DIEM XXVI IANUARII

ANNO AERAE CHR. MDCCXIV NATUS IN HAC URBE XXI FEBR. MDCXXVI

mortuus : gestorven requiescere : rusten clarus : roemrijk postquam : nadat maritus : echtgenoot dno : domino per : gedurende suavis : zoet vivere, perf. vixi : leven hocce = hoc charus : dierbaar coniux : echtgenote moestus : bedroefd

ponere, perf. posui : plaatsen obire : sterven

sub : onder tumulus: grafheuvel, zerk moeror, -oris : droefenis reponere : neerleggen mortalis : sterfelijk quod : wat habere, perf. habui : bezitten scabinus : schepen senatoris : lid van de stadsraad dilectus : bemind mutuus : wederzijds pius : vroom exspirare, perf. exspiravi : de laatste adem uitblazen

p.m.s.: piae memoriae sacrum : gewijd aan de dierbare herinnering

situs : gelegen toparcha : regionaal bestuurder mastuicus :

antiquus : oud cameracensis : eques, -itis : ridder ortus : afkomstig, geboren inclutus : beroemd praeses : voorzitter cohors, -rtis : cohort civicus : van de burgers tribunus : officier nec non : en tevens agger : land via : weg

aqua : waterweg curator : opzichter vita : leven honor, -oris : eerbewijs satur : verzadigd anima : ziel o.m. : optimus maximus : de allerhoogste reddere : teruggeven aera : tijdperk natus : geboren urbs, urbis : stad

EPITAAF VAN JACOB VAN HEEMSKERK IN DE OUDE KERK TE AMSTERDAM IN DE NOORDZIJDE VAN HET KOOR

HONORI ET AETERNITATI

IACOBO AB HEEMSKERCK AMSTELODAMENSI VIRO FORTISSIMO OPTIME DE PATRIA MERITO QUI POST VARIAS IN NOTAS IGNOTASQUE ORAS NAVIGATIONES IN NOVAM SEMBLAM SUB POLO ARCTICO DUAS IN INDIAM ORIENTALEM VERSUS ANTARCTICUM TOTIDEM INDEQUE OPIMIS SPOLYS ANN MDCIV REVERSUS VICTOR.

TANDEM EXPEDITIONI MARITIMAE ADVERSUS HISPANOS PRAEFECTUS EORUNDE VALIDAM CLASSE HERCULEO AUSU AGGRESSUS IN FRETO HERCULIO SUB IPSA ARCE ET URBE GIBRALTAR VII KAL MAI ANNO MDCVII FUDIT ET PROFLIGAVIT IPSE IBIDEM PRO PATRIA STRENUE DIMICANS GLORIOSE OCCUBUIT ANIMA CAELO GAUDET CORPUS HOC LOCO IACET

HAVE LECTOR FAMAMQUE VIRI AMA ET VIRTUTEM CUIUS ERGO AB ILLUSTRISS ET POTENTISS FOEDERAT. PROVINC. BELGIC ORDINIBUS P.P.

H.M.P.

VIXIT ANN XL MENS I DIES XII

honor : eer aeternitas : eeuwigheid fortis : dapper optime : voortreffelijk de : jegens patria : vaderland meritus : zich verdienstelijk gemaakt hebbend post : na varius : verschillend notus : bekend ignotus : onbekend ora : kust, gebied navigatio, -onis : expeditie, zeereis polus : pool duas : twee orientalis : oost- versus : gericht totidem : even vaak inde : vandaar opimus : rijk spolia: buit reversus : teruggekeerd victor : overwinnaar tandem : uiteindelijk maritimus : van de zee adversus : tegen Hispani : Spanjaarden praefectus : admiraal eorundem : van dezelfden validus : sterk classis, -is : vloot ausus : durf aggressus : aanvallend fretum : zeestraat sub : aan de voet van arx, arcis : burcht VII Kal : zeven dagen voor de eerste fundere : op de vlucht jagen profligare : in de pan hakken strenue : onversaagd dimicare : strijden gloriose : roemrijk occumbere : sneuvelen anima : ziel caelum : hemel gaudere : zich verheugen corpus : lichaam locus : plaats iacere : liggen have = ave : gegroet lector : lezer fama : roem vir : man amare : sympathie koesteren voor virtus, -utis : deugd illustris : doorluchtig potens : machtig ordo, ordinis : stand vivere, perf. vixi : leven

EPITAAF VAN CORNELIUS JOHANNES GALLUS IN DE OUDE KERK TE AMSTERDAM IN DE ZUIDZIJDE VAN HET KOOR, 1633

VIRTUTI AC FAMAE

FORTISSIMI DUCIS

CORNELII IOHANNIS

AMSTELODAMENSIS COGNOMENTO GALLI

MONUMENTUM HOC POSUERUNT

DIRECTORES ET VINDICES OCEANI SEPTENTRIONALIS

ADSPICE SPECTATOR NOSTRAE MIRACULA GENTIS

GESTAQUE VICTRICI BELLA STUPENDA MANU

HIC IACET EOUM QUI DUXIT VELA PER ORBEM

ATQUE ARABUM HESPERIO SANGUINE TINXIT AQUAS

QUEM MODO PRAEDATRIX POTUIT DUYNKERKA TIMERE

CUM MORINUM CAPTAE SUCCUBUERE RATES.

UNA TRIUMPHATUM TOTIES SE TORSIT IN HOSTEM

PUPPIS ET ADVERSOS EXUIT UNA DUCES

UT VINCATUR IBER BATAVO NON CLASSIBUS ULTRA

EST OPUS UNA RATIS DUX SATIS UNUS ERIT

QUI DUM SE PATRIAE MEDIIS BELLATOR IN UNDIS

DEVOVET ILLUSTRI FUNERE VICTOR OBIIT

IAM DECIOS IACTARE MIHI CESSATE QUIRITES

HAEC ETIAM DECII MARMORA CORPUS HABENT

1633

virtus, -utis : deugd fama : roem fortis : dapper dux, ducis : aanvoerder cognomentum : bijnaam ponere, perf. posui : plaatsen vindex : beschermer, verdediger septentrionalis : noordelijk adspicere : aanschouwen spectator : toeschouwer noster : van ons miraculum : wonder gens, gentis : volk gestus : gevoerd victrix, -icis : overwinnend bellum : oorlog stupendus : verbijsterend manus, -us : hand hic : hier iacere : liggen ducere, perf. duxi : leiden velum : zeil, schip orbis, -is : wereld sanguis, -inis : bloed tingere, perf. tinxi : bevochtigen praedatrix : buit behalend, van kapers captus : buitgemaakt succumbere, perf. succubui : ten onder gaan ratis : vlot, schip se torquere, perf. torsi : zich wenden hostis, hostis: vijand puppis, puppis : achtersteven, schip adversus : vijandig exuere : van wapens ontdoen, onschadelijk maken classis, classis : vloot ultra : verder opus est + abl. : er is nodig dum : terwijl se devovere : zich wijden bellator : strijdend unda : golf illustris : roemrijk funus, -eris : dood obire, perf. obii : sterven Decius : legendarische Romeinse held jactare : roepen, aankomen met cessare : ophouden quirites : burgers

TEKST OP VOORMALIG UITHANGBORD VAN DE 17E EEUWSE DRUKKER CHRISTOPHORUS CUNRADES, EGLANTIERSGRACHT, AMSTERDAM

CHRISTUM SUM FERENS

TEKST OP STEEN IN HET FRANS LOENENHOFJE TE HAARLEM

QUINQUE CAMERE A PRAEPOSITO ZAFFIO FUNDATE AO 1609

camera : kamer camere : camerae fundate : fundatae

GRAFMONUMENT VAN FRANCISCUS ADRIANUS VAN LEYDEN IN DE CATHARIJNEKERK TE BRIELLE

MEMORIAE NOBILISSIMI VIRI

FRANCISCI ADRIANI VAN LEYDEN

SENATORIS AC CONSULIS IN URBE BRIELA

ET EIUSDEM URBIS NOMINE AD COLLEGIUM

REI MARITIMAE ORDINUM FOEDERATI BELGII

PRAEFECTUM QUOD ROTERODAMI CONVENIT

DELEGATI NEC NON REIPUBLICAE BATAVAE

IN UNIVERSO TRACTU VOORNENSI ORIENTALI

AUSTRALI ET OCCIDENTALI SENATORIS ET QUAESTORIS

AC IBIDEM IN COLLEGIO MOLIBUS PRAEF[EC]TO

IUDICIS ET ASSESSORIS

INTEGRITATE NON MINUS QUAM GENERE CLARI

QUI OMNIBUS GRATAM SUI RECORDATIONEM RELINQUENS OBIIT PRID[IE] ID[US] AUG[USTI] MDCCXXVI

memoria : herinnering nobilis, -is : aanzienlijk idem, eiusdem : dezelfde nomine : uit naam res maritima : zeewezen ordo, ordinis : stand, college foederatus : gefedereerd Belgium : België praefectus (met dativus) : aan het hoofd gesteld van, verantwoordelijk voor quod : slaat terug op collegium (4) convenire : bijeenkomen delegatus : afgevaardigde nec non : en tevens universus : geheel tractus, -us : streek, gebied orientalis : oostelijk australis : zuidelijk occidentalis : westelijk quaestor, -oris : beheerder van de financiën ibidem : op dezelfde plaats moles, molis : dam, pier iudex, iudicis : rechter assessor, assessoris : bijzitter, assistent integritas, -atis : oprechtheid genus : afkomst clarus : roemrijk qui : slaat terug op Van Leyden (2) omnes, omnium : allen gratus : dierbaar, geliefd sui : van zichzelf recordatio, -onis : herinnering relinquere : nalaten obire : sterven pridie : de dag vóór Idus, -us : de 15e (maart, mei, juli en oktober) of 13e (overige maanden) van de maand

GRAFMONUMENT VAN PHILIPPUS VAN ALMONDE IN DE CATHARIJNEKERK TE BRIELLE

MEMORIAE AETERNAE NOBILISSIMI ET FORTISSIMI VIRI

PHILIPPI VAN ALMONDE

HOLLANDIAE ET WESTFRISIAE ARCHITALASSI

QUI PRUDENTIA REI NAVALIS ET MILITARIS

CONSILIO ET VIRTUTE PRAECLARISSIMORUM IMPERATORUM GLORIAM AEQUAVIT ET POST GRAVISSIMOS TERRA MARIQUE LABORES EXHAUSTOS ET MULTA PRO LIBERTATE ET SPLENDORE PATRIAE FORTISSIME ET FELICISSIME PUGNATA PRAELIA

FATALEM DIEM VI MORBI OPPRESSUS OBIIT IN SECESSU HAESVICANO A[NTE] D[IEM] VI IDUS IANUARII ANNI MDCCXI

CUM VIXISSET ANNOS LXVI DIES X

PETRUS ET GUILIELMUS VAN ALMONDE IAC[OBI] FF [=FILII]

PATRUO OPTIME MERITO PIETATIS CAUSSA IN PATRIA CIVITATE

H[OC] M[ONUMENTUM] F[ACIENDUM] C[URAVERUNT]

aeternus : eeuwig fortis, fortis : dapper architalassus : vlootvoogd prudentia : ervaring, inzicht res navalis : zeewezen consilium : beleid, tactiek virtus, virtutis : voortreffelijkheid, kwaliteit praeclarus : wereldberoemd imperator, -oris : bevelhebber aequare : evenaren post (met accusativus) : na gravis, gravis : zwaar, ernstig terra marique : te land en ter zee labor, laboris : inspanning, beproeving exhaurire : doormaken splendor- splendoris : pracht fortissime : op zeer dappere wijze felicissime : op zeer succesvolle wijze pugnare ; strijden, leveren (van strijd) praelium : gevecht fatalem diem obire : sterven vis (ablativus : vi) : geweld morbus : ziekte opprimere : overweldigen secessus, -us : inham, bocht Idus, -us : de 15e (maart, mei, juli en oktober) of 13e (overige maanden) van de maand ante diem vi : zes dagen vóór (zes dagen voor de Idus van Januari komt neer op : 8 januari) vivere, perf. vixi : leven Guilielmus : Willem patruus : oom optime meritus : zich zeer verdienstelijk gemaakt hebbend pietatis caus(s)a : vanwege zijn rechtschapenheid patria civitas : vaderstad faciendum curare (perf. curavi) : laten vervaardigen

TEKST OP GEVEL VAN MAERLANT NZ 24

PERFER ET OBDURA

perferre : verdragen obdurare : zich vermannen

TEKST OP DE GEVEL VAN DE VOORMALIGE DOELEN, THANS HISTORISCH MUSEUM TE DEN HAAG

DOTAVIT FR HERICUS D G PRINCEPS AURIACUS PATER

FUNDAVIT IACTO PRIMO LAPIDE GUILIELMUS FILIUS

II DECEMB MDCXXXVI

dotare : schenken hericus = Henricus d[ei] g[ratia] princeps, principis : prins auriacus : van Oranje iacere : werpen, leggen lapis, lapidis : steen

TEKSTEN UIT ABDIJ EN HISTORISCH MUSEUM TE MIDDELBURG

op uurwerk :

VIGILATE ET ORATE QUIA NESCITIS DIEM NEQUE HORAM

vigilare ; waken orare : bidden quia : omdat nescire : niet weten

dies, diei : dag neque : noch

uit emblemata-boek van Jacob Cats :

QUOD DEDIT ID RETINET

dare, perf. dedi : geven retinere : vasthouden

op tapisserie :

NON SINE DIVINI NUMINIS AUSPICIO

sine + abl. : zonder divinus : goddelijk numen, numinis : macht auspicium : bescherming

SAEVIS TRANQUILLUS IN UNDIS

saevus : woest tranquillus : rustig unda : golf

NERVUS BELLI PECUNIA

nervus : zenuw

AURO INSERVIRE NEPHAS

aurum : goud inservire + dativus : dienen , slaaf zijn van nephas = nefas [est ] : het is niet geoorloofd

op altaar voor Nehalennia :

DEAE NEHALENN[IAE] VOTUM SOLVERUNT LIBENTES MERITO

votum : gelofte solvere : inlossen libens, libentis : graag merito : met reden

PRO SE ET SUIS V S L M

sui : de zijnen

NEGOTIATOR SALARIUS

salarius : zout-

AGENS REM ADIUTOR CAI EX VOTO SUSCEPTO LIBENS

STANDBEELD VAN ERASMUS VAN ROTTERDAM DOOR HENDRICK DE KEIJZER VERVAARDIGD ANNO 1621; DE TEKST OP DE SOKKEL LUIDT :

DESIDERIO ERASMO

MAGNO SCIENTIARVM ATQUE LITTERATVRAE POLITIORIS VINDICI ET INSTAVRATORI VIRO SAECVLI SVI PRIMARIO

CIVI OMNIVM PRAESTANTISSIMO AC NOMINIS IMMORTALITATEM

SCRIPTIS AEVITERNIS IVRE CONSECVTO

SPQ ROTERODAMVS NE QUOD TANTIS APVD SE

SVOSQVE POSTEROS VIRTVTIBVS PRAEMIVM DEESSE(T)

STATVAM HANC EX AERE PVBLICO ERIGENDAM CVRAVERVNT

scientia : wetenschap politus : gepolijst, verfijnd vindex, -icis : beschermer instaurator, -oris : vernieuwer saeculum : tijd, eeuw primarius : eersterangs civis, civis : burger praestans : vooraanstaand nomen, nominis : naam immortalitas,

-atis : onsterfelijkheid scriptum : geschrift aeviternus : eeuwig ius, iuris : recht consecutus : verkregen hebbende (bepaling bij civi) spq : senatus populusque : de senaat en het volk ne : opdat niet quod = aliquod : enig (bepaling bij praemium) apud : bij posteri : nakomelingen virtus, -utis : voortreffelijkheid deesse : ontbreken statua : standbeeld aes, aeris : brons, geld publicus : openbaar

erigere : oprichten erigendam [gerundivum] curare (perf. curavi) : laten oprichten

GRAFMONUMENT VOOR WITTE DE WITH IN HET ZUIDERTRANSEPT VAN DE ST.LAURENSKERK TE ROTTERDAM

MERITIS ET AETERNITATI

WITTENI CORNELII DE WITH

EQUITIS

QUI MAGNITUDINEM SUAM EIDEM ELEMENTO DEBUIT CUI PRAECIPUAM HACTENUS HOLLANDIA DEBET. TOTUM TERRARUM AMBITUM CIRCUMNAVIGAVIT. UTRAMQUE INDIAM NAUTA MILES PRAEFECTUSQUE NAUTARUM AC MILITUM VIDIT EXPUGNATO SPECULATORIO NAVIGIO CUM VIRIBUS IPSE MULTUM INFERIOR ANIMO MAIOR ESSET ARGENTIFERAE CLASSI AMERICANAE CAPIUNDAE VIAM PATEFECIT. INNUMERAS VARIARUM GENTIUM NAVES CEPIT INCENDIT SUBMERSIT.

PER OMNES GRADUS MILITIAE NAVALIS ELUCTATUS PROPRAETOR PATRIAE CLASSES ET EXPEDITIONES MARITIMAS ANNIS XX REXIT DECIES QUINQUIES CLASSIB COLLATIS CUM HOSTE CONFLIXIT RARO AEQUATA CLADE PLERUMQUE VICTOR AC TRIUMPHATOR E PRAELIIS REDIIT.

RESTABAT MAGNUS TOT BELLI FACINORIB IMPONENDUS DIES VIII NOVEMBER ANNI MDCLVIII IN FRETO MARIS BALTHICI SUPREMUM VIRTUTIS OPUS EDIDIT IBI PRIMUS IN PRAELIUM RUENS PRAETORIAM SUECORUM INVASIT AFFLIXIT DEIN PROPRAETORIAM AC PRAEGRANDES ALIQUOT EORUND ALIAS ARMIS VIRIS ANIMIS INSTRUCTISSIMAS SOLA PROPRAETORIA SUA REIECIT AFFLIXIT SUBMERSIT DONEC A SOCIIS UNDIQ DESERTUS AB HOSTIB UNDIQ CIRCUMFUSUS DISCERPTO GLOBIS CORPORE BELLATRICEM ANIMAM COELO REDDIDIT. CORPUS IPSE REX HOSTIS GENEROSA FORTITUDINIS HOSTILIS ADMIRATIONE SPLENDIDE COMPOSITUM IN PATRIAM REMISIT.

SIC REDEUNT QUOS HONOS AC VIRTUS REMITTUNT

VIXIT ANNIS LIX

meritum : verdienste aeternitas, -atis : eeuwigheid eques, equitis : ridder magnitudo, -idinis : grootheid debere (met de dativus) : te danken hebben aan eidem : dativus enkelvoud van idem praecipuus : voornaamste hactenus : tot nu toe ambitus, -us : omtrek circumnavigare : omheenvaren uterque : beide nauta : zeeman miles, militis : soldaat praefectus : kapitein expugnare : overmeesteren speculatorius : verspieder- navigium : schip cum : toen [koppelen met 'esset'] vis : kracht viribus : wat betreft krachten argentifer : zilverdragend classis, -is : vloot viam classi capiundae : een weg, een manier om de vloot te nemen [gerundivum-constructie] innumerus : ontelbaar varius : uiteenlopend gens, gentis : volk navis,navis : schip capere [perf. cepi] nemen incendere : in brand steken submergere : doen zinken gradus, -us : graad, rang eluctatus : zich opgewerkt hebbende regere [perf. rexi] : leiden, sturen decies quinquies : vijftien maal classib[us] collatis : nadat de vloten waren slaags geraakt confligere : in gevecht geraken raro : zelden aequare : gelijk maken clades, -is : nederlaag plerumque : meestal victor : als overwinnaar praelium : gevecht redire [perf. redii] : terugkeren facinus, facinoris : krijgsdaad imponere : als grens stellen aan fretum : baai ruere : zich storten invadere : bestormen alligere : teisteren dein : vervolgens praegrandis, -is : enorm aliquot : vrij veel eorundem : van dezelfden vir, viri : man instructus : voorzien van socius : bondgenoot undique : aan alle kanten desertus : in de steek gelaten hostib[us] : van hostis, -is : vijand discerpere : wegrukken bellatrix, -icis : oorlogszuchtig reddere : teruggeven generosus : edelmoedig admiratio fortitudinis : bewondering ten aanzien van zijn dapperheid splendide compositum : prachtig opgebaard patria : vaderland remittere : terugzenden sic : zo redire : terugkeren quos : zij die vivere [perf. vixi] : leven

De sculptuur is gesigneerd met : P. Rycx fc. [=fecit]

GEDENKPLAAT VOOR JOHANNES VAN BRAKEL IN HET NOORDERTRANSEPT VAN DE ST. LAURENSKERK TE ROTTERDAM

INVICTI HEROIS

IOHANNIS A BRAKEL PRAETORIS UT VOCANT NOCTURNI MANIB AC MEMOR SACRUM

HOC TEGITUR SAXO BRAKELIUS AEQUORIS HORROR

CUI FLAMMA ET FERRUM CESSIT ET UNDA MARIS.

FALLIMUR AN FLAMMAS ET NUNC VOMIT ADSPICE IAMIAM

FERREA QUI RUPIT VINCULA RUMPET HUMUM

invictus : onoverwinnelijk heros, herois : held praetor, -oris : bewindwoerder ut zoals vocare : noemen nocturnus : nachtelijk praetor nocturnus : schout bij nacht manib[us] : van manis, -is : schim memor[iae] : van memoria : herinnering sacrum : gewijd [dwz. 'dit monument is gewijd aan'] hoc : deze [te nemen bij 'saxo'] tegere : beschermen, bedekken saxum : steen aequor, -oris : zee-oppervlak horror , -oris : de schrik cui : voor wie ferrum : ijzer, zwaard cedere : wijken unda : golf mare, maris : zee fallimur an : vergissen we ons of....et nunc : ook nu vomere : braken adspicere : kijken iamiam : nu toch eens rumpere [perf. rupi] : breken vinculum : boei humus : aarde

OP DENZELVEN

DOOR KETENS DONDERS LOOT EN STAALEN BLIKSEMSTRAALEN

TE VLIEGEN EN EEN ROOF OPS VIJANDS GROND TE HAALEN

WAS BRAKELS WERK DIE ZIJN TRIOMF RUKTE UIT DEN BRAND

ZIJN NAAM EN KRIJGSDEUGD CIERD ZIJN GRAF EN VADERLAND

TEKST OP MEMORIETAFEL VAN ADRIAEN TEDING VAN BERKHOUT IN DE NIEUWE KERK TE DELFT ZOALS AFGEBEELD OP EEN SCHILDERIJ VAN HENDRICK VAN VLIET

HAEC META LABORVM

hic, haec, hoc : deze, dit meta : grens labor, laboris : inspanning, beproeving

TEKST OP DE LIJST VAN EEN SCHILDERIJ VAN MAARTEN VAN HEEMSKERK VOORSTELLENDE DE BEWENING VAN CHRISTUS, PRINSENHOF, DELFT

CORPVS PERVNCTVM AROMATE PVRO SEPVLCHRO CONDITVR ODORA TANTVM PECTORA ET MVNDA CHRISTVS DILIGIT

corpus, -oris : lichaam perunctus : gebalsemd aroma- aromatis : welriekend kruid purus : zuiver sepulchrum : graf condere : begraven, bijzetten odorus : welriekend tantum : slechts pectus, pectoris : hart mundus : rein diligere : beminnen

TEKST OP GRAFMONUMENT VAN ELIZABETH MORGAN, DOCHTER VAN MARNIX VAN SINT ALDEGONDE, OUDE KERK TE DELFT

ILLVSTRI SERIE LONGAEQVE AB ORIGINE GENTIS

MORGANI HIC CONIVX ELISABETHA TEGOR

MARNIXI SOBOLES QVOD NON NESCITVR IN ORBE NOMEN ET INVITO TEMPORE SEMPER ERIT

VIRTVTVM SATIS EST VNI PLACVISSE MARITO

QVOD PRO ME LOQVITVR TAM PRECIOSVS AMOR

illustris : aanzienlijk, doorluchtig series, -ei : reeks longaeque = et longae origo, originis : oorsprong gens, gentis : geslacht hic : hier coniux, coniugis : echtgenote tegere : bedekken (tegor : ik word bedekt) soboles, sobolis : nakomelinge quod ...nomen : lees nomen, quod... non nescire : heel goed kennen invitus : onwillig (tegen de zin van) virtus, -utis : deugd satis : voldoende uni : dativus van unus placere, perf. placui : behagen maritus : echtgenoot loqui : spreken preciosus : kostelijk

OP HAAR GRAFSTEEN :

LEX VNIVERSI EST QVAE IVBET NASCI ET MORI

lex, legis : wet universum : heelal iubere : bevelen nasci : geboren worden mori : sterven

D.O.M.

ELISABETHAE MARNIXIAE V[IRI] N[OBILIS] PHILIPPI MARNIXII S. AN ALDEGONDANI F MATRONAE GENEROSISSIMAE VXORI OPTIMAE CASTISSIMAE MATRI PIENTISSIMAE DVLCISSIMAE CAROLVS MORGAN EQVES TRIBM

C. P. L. P.

VIXI VT VIVIS

MORIERIS VT SVM MORTVA

ANNO MDCVIII X FEB

RELICTA FILIOLA PATRI ANNA MORGAN

d.o.m. : deo optimo maximo nobilis : van adel f[ilia] : dochter matrona : vrouwe des huizes generosus : edelmoedig uxor, -oris : echtgenote optimus : voortreffelijk castus : kuis eques, -itis : ridder trib[unus] m[ilitum] : officier vivere [perf. vixi] : leven ut : zoals mori : sterven relicta filiola : na als klein dochtertje te hebben achtergelaten

WILLEM VAN ORANJE-RAAM IN DE NIEUWE KERK TE DELFT, IN 1934 VERVAARDIGD DOOR J.H. STREMEIER TE DEN HAAG NAAR EEN PRENT VAN GOLTZIUS

RONDOM HET PORTRET :

GUILIELMUS DEI GRATIA PRINCEPS AURIACAE COMES NASSOVIAE

AET XLVIII Ao MDLXXXI

Guilielmus : Willem gratia : genade Auriaca : Orange comes, -itis : graaf aet[atis] : van aetas, aetatis : leeftijd

DAARONDER DE VOLGENDE TEKST :

IMPIA VIS FREMAT HAEC ANIMO CURA UNA SEDEBIT

INTREPIDA REX CHRISTE MANU (DUM VITA SUPERSTES) RITE TUAM UT POSSIM PER DURA PERICULA LEGEM COMMISSUMQUE GREGEM ET PATRIAE PIA IURA TUERI

impius : goddeloos vis : geweld fremere : tekeer gaan [ coniunctivus concessivus :

' laat maar tekeer gaan'] haec una cura : deze ene zorg sedere : zitten, vastzitten intrepida manu : met onverschrokken hand rex Christe : aanspreekvorm dum : zolang als superstes, -itis : over rite : naar behoren tuam legem : uw wet [lees : ut possim tuam legem intrepida manu rite....tueri] ut possim : opdat ik kan durus : hard periculum : gevaar commissus : toevertrouwd grex, gregis : kudde pius : vroom ius, iuris : recht tueri : beschermen

RECHTSBOVEN

HAC PROTEGOR UMBRA

protegere : beschermen umbra : schaduw

RECHTSBENEDEN

SAEVIS TRANQUILLUS IN UNDIS

saevus : woest tranquillus : rustig unda : golf

LINKS BENEDEN

HAEC MANDATA SEQUOR

haec mandata : deze opdrachten sequi : volgen

LINKSBOVEN

HOC DUCE CLARESCIT MIHI NOX

hoc duce : onder zijn leiding clarescere : licht worden nox, noctis : nacht

GRAFMONUMENT VOOR HUGO DE GROOT IN DE NIEUWE KERK TE DELFT

HUGONI GROTIO SACRUM

PRODIGIUM EUROPAE DOCTI STUPOR UNICUS ORBIS NATURAE AUGUSTUM SE SUPERANTIS OPUS INGENII COELESTIS APEX VIRTUTIS IMAGO CELSIUS HUMANA CONDITIONE DECUS

CUI PEPERIT LIBANI LECTAS DE VERTICE CEDROS DEFENSUS VERAE RELIGIONIS HONOR QUEM LAURU MAVORS PALLAS DECORAVIT OLIVA QUUM BELLO ET PACI PUBLICA IURA DARET QUEM TAMESIS BATAVAE MIRACLUM ET SEQUANA TERRAE VIDIT ET ADSERVIT SUEONIS AULA SIBI.

GROTIUS HIC SITUS EST TUMULO DISCEDITE QUOS

NON MUSARUM ET PATRIAE FERVIDUS URIT AMOR

P. BURMANNUS SECUNDUS

sacrum : 'dit monument is gewijd aan' prodigium : voorteken, wonderkind orbis doctus : de geleerde wereld stupor, -oris : wonder, fenomeen unicus : uitzonderlijk augustus : verheven se superare : zichzelf overtreffen opus , operis : werk ingenium : talent coelestis : hemels apex, apicis : toppunt imago, imaginis : beeld celsius : verhevener [te nemen bij 'decus'] humana conditione : 'dan de menselijke situatie/staat' decus, decoris : sieraad cui : voor wie parere [perf. peperi] : voortbrengen Libanus : Libanon lectus : uitgelezen vertex, verticis : top cedrus : cederboom defensus....honor : de verdediging van de eer quem : wien laurus, -us : lauwertak Mavors = Mars Palas : Minerva decorare : sieren oliva : olijftak quum = cum [voegwoord] Tamesis : Theems Sequana : Seine miraclum Batavae terrae : 'als een wonder van Bataafse bodem' asservire : dienen Sueonis : Zweeds aula : hof

tumulus : tombe [tumulo : ablativus : 'van de tombe'] discedere : weggaan quos :

fervidus : vurig urere : doen branden

GRAFZERK VAN DIRCK WTENHAGEN, AMBACHTSHEER VAN RUYVEN (GESTORVEN IN 1603) IN DE NIEUWE KERK TE DELFT:

DWRA ADWRA

QUOT HAC IN AEDE SAXA TOT SUNT INDICES

MANERE VIVOS MORTUIS PARES VICES PARESQUE CUNCTIS BIS TRIUM PEDUM DOMOS

SED HAS ET ILLAS DISPARES DABIT DIES QUA DITIS HORROR DIVITIS QUI NUNC HONOR COELIQUE FIET AULA CAULA PAUPERIS AMOR FAVORQUE SAECULI FUROR DEI CUM VAE LOCO VENITE FULMINABITUR DIVINA VOX

I NUNC ET OBLIVISCERE TUAE SALUTIS HICQUE DORMIENTIUM

PRO PACE POSUIT PATRIS F..R I.V.D. FREDERICUS EXHAGIUS A RUYVENI I.V.D. OBIIT FESTO S. THOMAE 1621

UXOR EIUS CORNELIA DE VRIES A RUYVEN OBIIT XI IANUARII 1622

doora adoora : geschenken, geen geschenken quot...tot : zoveel als....zoveel aedes, aedis : kerk saxum : steen index, indicis : aanwijzing sunt indices : met a.c.i. manere : blijven vicis : lot par, paris : gelijk cuncti : allen bis : twemaal tres, trium : die pes, pedis : voet dispares : verschillend dives, divitis : rijk horror, -oris : huiver, schrik honor, honoris : eer coelum : hemel fiet : zal worden aula : hof pauper, -eris : arm favor, -oris : gunst saeculum : eeuw, wereld furor, -oris : woede, razernij fulminari : bliksemen i : ga oblivisci [+ genitivus] : vergeten salus, salutis : heil dormire : slapen dormientium : ' degenen die slapen' ponere [perf. posui] : plaatsen i[uris] u[triusque] d[octor] : doctor in beide rechten Exhagius : Wttenhagen s[ancti] uxor, uxoris : echtgenote

GRAFSTEEN VAN CATHARINA VAN BERESTEYN, GESTORVEN IN 1601

SURGET IN GLORIA I COR XIII

surgere : opstaan, verrijzen

TEKST OP DE GEVEL VAN HET ARMAMENTARIUM [WAPENMAGAZIJN] AAN DE OUDE DELFT TE DELFT

VIGILATE DEO CONFIDENTES

ARMAMENTARIUM ORDINUM HOLLANDIAE ET WESTFRISIAE

QUOD FELIX FAUSTUMQUE SIT

ANNO AERAE CHRISTIANAE MDCXCI DECIMO CALENDAS OCTOBRIS HUIUS ARMAMENTARII QUOD NOBILISSIMI AC POTENTES DOMINI DEPUTATI CONSILIARII HOLLANDIAE AD DEFENDENDA HORRIDA BELLA SUMMA CUM PRUDENTIA CURA VIGILANTIA STRUERE IUSSERUNT REYERUS VAN DER BURCH FRANCONIS HOLLANDIAE ARMAMENTARIORUM QUAE DELPHIS AC SCHIEDAMI VIDENTUR PRAEFECTI FILIUS REYERI A REYERO EORUNDEM ARMAMENTARIORUM EXPRAEFECTI NEPOS

SPES PATRIS SITQUE PATRIAE DECUS AETATIS V PRIMUM LAPIDEM POSUIT

vigilare : waken confidere + dativus : vertrouwen op armamentarium : wapenmagazijn ordo, ordinis : staat quod : te vertalen als 'id' : dit faustus : voorspoedig aera : tijd decimo calendas octobris : de tiende dag voor de calendae [dwz. 1] oktober : 22 september potens, potentis : machtig deputatus : gecommiteerd consiliarius : raadslid defendere : afweren horridus : huiveringwekkend summa cum : lees : cum summa summus : grootste prudentia : omzichtigheid cura : zorgzaamheid vigilantia : waakzaamheid struere : bouwen iubere [perf. iussi] : bevelen Franconis filius : Franckenszoon videri : gezien worden praefectus : hoofd nepos : neef sitque : sit et decus, decoris : sieraad aetas, aetatis : leeftijd lapis, lapidis : steen ponere [perf, posui ] : plaatsen

TEKST OP STEEN IN HOFJE VAN GRATIE, VAN DER MASTENSTRAAT, DELFT

RENOVATI HUJUS AEDIFICY PRIMUM POSUIT LAPIDEM AEGIDIUS AMANDUS CARLIER 7/8 1660

renovare : restaureren aedificium : gebouw aedificy : lees : aedificii lapis, lapidis : steen

TEKSTEN OP STEEN IN HOFJE VAN OVERSCHIE, DONKERSTRAAT, DELFT

DNS GODEFRIDUS D'OVERSCHIE ET FRANCISCA VAN DER BURCH CONIUNX HASCE AEDICULAS QUINQUE CAMERARUM NOE IN USUM PAUPERUM FUNDAVERUNT VI* DECEMBR[...] XVC CXX HOC MONUMENTUM PRONEPOTES POSUERE ANNO XVIcXLIII

dns : dominus coniunx, coniugis : echtgenote aedicula : kamertje, huisje camera ; kamer noe : lees : nomine usus-us : gebruik pauper, pauperis : arm fundare : stichten xvc : vijftienhonderd pronepos, pronepotis : achterkleinzoon ponere [perf, posui] : plaatsen posuere : lees posuerunt

AEDICULAS QUINQUE A DOMINO GODEFRIDO ET UXORE ANNO XVCLXX IN VICO PROPE BEGINAGIUM FUNDATAS MOX TEMPORUM INJURIA DESERTAS ET VETUSTATE COLLAPSAS A MAGISTRIS PAUPERUM CATHOLICAE RELIGIONIS IN PRISTINUM STATUM RESTITUTAS NUNC IDEM COLLEGIUM ADDITIS QUINQUE ALIIS IN HUNC LOCUM FELICIUS TRANSPONI CURAVERUNT XXIX AUGUSTI XVIIICLXV

aedicula : huisje vicus : wijk prope : bij beginagium : begijnhof tempus, temporis : tijd iniuria ; onrecht dererere : verlaten vetustas, -atis : ouderdom collabi : instorten magister pauperum : armenmeester pristinus : voormalig status, -us : toestand restituere : herstellen addere : toevoegen additis aliis : ablativus absolutus felicius : gelukkiger transponere : verplaatsen transponi : infinitivus passief

curare : ervoor zorgen

TEKSTEN IN DE ST. JANSKERK TE GOUDA

EPITAAF AAN DE ZUIDZIJDE VAN HET KOOR :

SINGULOS DIES SINGULAS VITAS PUTA

IVSTI A BALBIAN

FLANDRI ALOSTANI

PHILOCHYMI

EIVSQVE 3 HAEREDUM

SEPULCHRVM

ILLE HERI EGO HODIE

TU CRAS

OBYT ANO 1616

singuli : elk afzonderlijk dies, diei : dag vita : leven putare : houden voor eiusque : en van hem haeres, haeredis : erfgenaam sepulchrum : graf ille : hij heri : gisteren hodie : vandaag cras : morgen obire [perf. obiit] : sterven

BOVEN DE LIBRYE

DISCERE NE CESSES

discere : leren cessare : ophouden ne + coniunctivus : negatieve aansporing

GRAFZERK VAN WILLEM VAN GAELLEN [KOPIE]

VENERABILIS VIRI DOMINI ET MGRI

GUILHELMI DE GAELLEN SACRE THEOLOGIE

LICE[N]TIATI BREDEN CONCILIIQUE BEREN DECANI

QUI OBIIT 29 AUG ANO 1539 CUIUS

ANIMA DEO VIVAT

SACRUM HOC CINERES HABET

venerabilis : eerbiedwaardig mgri :.magistri sacre : lees : sacrae licentiatus : candidaat cuius : wiens vivat : moge leven sacrum hoc : dit monument cinis, cineris : as

PORTRET VAN COORNHERT MET HET VOLGENDE RANDSCHRIFT :

THEODORUS CORNHERTIUS AD VIVUM DEPICTUS

ET AERI INCISUS AB H GOLTZIO

ad vivum : naar het leven depingere : afschilderen aes, aeris : brons incidere : ingegrift

TEKST IN RAAM III

DIVAE AMICITIAE

CUM S P Q GOUDANO

RELIGIOSE HACTENUS

CULTAE SAN[C]TE Q DEINCEPS

COLENDAE HOC VITRUM

SACRUM ESSE VOLUIT

S P Q DORDRACENUS

s.p.q. : senatu populoque velle : willen sacrum esse : gewijd zijn

'AAN DE GODDELIJKE VRIENDSCHAP MET DE VROEDSCHAP EN HET VOLK VAN GOUDA, TOT DUSVERRE VROOM ONDERHOUDEN EN NOG IN HET VERVOLG TROUW TE ONDERHOUDEN, HEEFT DE VROEDSCHAP EN HET VOLK VAN DORDRECHT DIT GLAS TOEGEWIJD'

TEKST IN RAAM VII

AUDIVI ORATIONEM TUAM ET SI AMBULAVERIS CORAM ME, SICUT AMBULAVIT PATER TUUS, PONAM THRONUM REGNI TUI IN SEMPITERNUM. QUICUNQUE ORAVERIT IN LOCO ISTO EXAUDIVI EUM

'IK HEB UW GEBED GEHOORD EN INDIEN GIJ VOOR MIJN AANGEZICHT WANDELT ZOALS UW VADER GEWANDELD HEEFT, DAN ZAL IK UW KONINGSTROON VOOR ALTIJD BEVESTIGEN. IEDER DIE OP DIE PLAATS GEBEDEN HEEFT, DIE HEB IK VERHOORD'

[antwoord van God aan Salomo na de voltooiing van de tempelbouw in Jeruzalem, cf. 1 Kon. 9 : 3,4 en 5; 2 Kron. 6 : 21, 2 Kron 7 : 12 en 2 Kron. 7 : 17 en 18]

LAUDATE DOMINUM QUONIAM BONUS, QUONIAM IN SAECULUM MISERICORDIA EIUS

'LOOFT DE HERE WANT HIJ IS GOED, WANT ZIJN GOEDERTIERENHEID IS TOT IN EEUWIGHEID'

[aanbidding door het volk Israel, cf. 2 Kron. 7 : 3 en Psalm 136]

ECCE SALOMO HIC

'ZIE HIER IS SALOMO'

ECCE PLUS QUAM SALOMON HIC

'ZIE MEER DAN SALOMO IS HIER'

[in nimbus rond het hoofd van Christus]

DOMINE OSTENDE NOBIS PATREM ET SUFFICIT NOBIS

'HERE, TOON ONS DE VADER EN HET IS ONS GENOEG'

[vraag van de apostel Filippus, cf. Joh. 14 : 8]

PHILIPPE, QUI VIDET ME, VIDET ET PATREM [MEUM]

'FILIPPUS, WIE MIJ ZIET, ZIET OOK MIJN VADER'

[antwoord van Christus, cf. Joh. 14 :9]

DOMINUS MIHI ADIUTOR

'DE HEER IS MIJN HELPER'

[lijfspreuk van Filips II]

VERITAS TEMPORIS FILIA

'DE WAARHEID IS DE DOCHTER VAN DE TIJD'

[lijfspreuk van Mary Tudor, cf. Hebr. 13 : 6]

IUSTA IMPERO

'ik gebied rechtvaardige zaken'

TEMPORA TEMPERO

'ik matig de tijden'

ILLUSTRISSIMUS PHILIPPUS D. CAROLI V INVICTISSIMI

CAES[ARIS] AUG FILIUS DEI OPT[IMI] MAX[IMI] GRA[TIA]

HISPANIAE ANGLIAE FRA[N]CIAE

UTRIUSQUE SICILIAE & C REX ARCHIDUX AVSTRIAE

DUX BURGU[N]DIAE

BRABAN[TIAE] GELRIAE &C COMES FLA[N]D[RIAE]

HAN[NONIAE] HOLL[N]DIAE ZELA[NDIAE] &C AC D[OMI]N[V]S

PHRISIAE ETC P.P. [=PATER PATRIAE]CLEMENTISSIMUS

RELIGIOSISSIMUS PRINCEPS AD

AEDIS HUIUS DECORANDAE ERGO DONAVIT

CUIUS THRONUS

TANQUAM SOL TOT[VM] COMPLENS ORBEM

STET IN SEMPITERNUM

SERVATORIS CHRISTI DNI ANO 1557

'DE ALLERDOORLUCHTIGSTE FILIPS, ZOON VAN DE ONOVERWINNELIJKE KEIZER KAREL V, DOOR DE GENADE VAN DE ALLERHOOGSTE GOD KONING VAN SPANJE, ENGELAND, FRANKRIJK EN VAN BEIDE SICILIEN, AARTSHERTOG VAN OOSTENRIJK, HERTOG VAN BOURGONDIE, BRABANT, GELDERLAND ENZ., GRAAF VAN VLAANDEREN, HENEGOUWEN, HOLLAND, ZEELAND, ENZ., HEER VAN FRIESLAND ENZ. VADER DES VADERLANDS, ALLERZACHTMOEDIGSTE EN GODVRUCHTIGSTE VORST, HEEFT TOP VERSIERING DEZER KERK DIT [GLAS] GEGEVEN. WIENS TROON ALS EEN ZON DE GEHELE WERELD VERVULLEND ALTIJDDUREND MOGE BLIJVEN STAAN. IN HET JAAR DES ZALIGMAKERS JEZUS CHRISTUS 1557'

TEKST IN RAAM VIII

ILLVSTRISSIMVS ERICVS DEI GRATIA DVX BRVNSWICENSIS ET LVNEBVRGENSIS PRINCEPS IMPERII BARONE LYSVELDII DOMINVS IN WOERDEN ETC CATHOLICAE RELIGIONIS ERGO D.D. 1566

'DE ZEER DOORLUCHTIGE ERIK, DOOR GODS GENADE HERTOG VAN BRUNSWIJK EN LUNEBURG, RIJKSVORST, VRIJHEER VAN LIESVELD, HEER VAN WOERDEN ENZ SCHONK [DIT GLAS] TER WILLE VAN DE KATHOLIEKE GODSDIENST IN 1566'

EX DVRIS GLORIA

'ROEM UIT BEPROEVINGEN'

GRAFKELDER ONDER RAAM VIII

ANNO DISPONE DOMUM TUAM QUONIAM

MORIERIS 1660

disponere : in orde brengen domus [vrouwelijk!] : huis tuus : uw quoniam : aangezien mori : sterven

RAAM JOHANNES VAN CRIMPEN

DECUS VIRTUTE MERENDUM

decus, decoris : aanzien virtus, -utis : deugd merere : verdienen

GRAFMONUMENT VOOR ADELHEID DE LANGE

MEMORIAE SACRUM

DN ADELHEID LANGIAE EMENDATISS

MULIEBRIUM VIRTUTUM EXEMPLARI

QUAE AETATE IAM INGRAVESCENTE

VARIIS DEBILITATA MORBIS

SUPREMUM SUUM DIEM CUM AETERNITATIS NATALI

PLACIDISSIME MUTAVIT EO IPSO

CONSECUTA QUOD DEUM OPT MAX

ASSIDUIS OBTESTATA ERAT VOTIS

NE INVITA HANC VITAM EXIRET

UXORI INCOMPARABILI HOC SAXUM

MOESTISS POSUIT AEMILIUS A ROSENDAEL

IN CURIA HOLLANDIAE SENATOR

dn : domina : mevrouw emendatissimus : volmaakt muliebris, -is : vrouwelijk exemplar, -ris : voorbeeld aetas, aetatis : leeftijd, ouderdom gravescere : zwaarder worden debilitatus : verzwakt morbus : ziekte supremus : laatste [dies] natalis : verjaardag placidus : vredig mutare : ruilen consequi : bereiken, verkrijgen assiduus : onafgebroken obtestari : afsmeken votum : gebed invitus : ongewild exire : gaan uit incomparabilis : onvergelijkelijk moestiss[imus] : diepbedroefd ponere [perf. posui] : plaatsen

DEFUNCTA LOQUITUR

defunctus : overleden loqui : spreken

CARA MEO VIXI PER PLURES NUPTA MARITO

ANNOS VICTA FEBRI MORTUA NUNC JACEO

NEC MARITALI PLANGET MEA FUNERA LESSO

SED NIL DEFUNCTAE TRISTIUS ACCIDERIT

SOLETUR MOESTUM COMMUNIS FILIA PATREM

MAGNAQUE FATALIS SIT MEDICINA MALI

IMBUTIS CHRISTO SIC SUNT HUMANA FERENDA

VELLE NIHIL QUAM QUOD IUSSERIT ORDO DEI

CHRISTUS PAX MEA

ET TU LECTOR QUISQUIS ES IN TALI PACE VIAM

LETHI FORTITER CALCA ATQUE INTERIM VALE

carus : dierbaar meo : bij marito vivere [perf. vixi] : leven nuptus : getrouwd maritus : echtgenoot victus : overweldigd febris, -is : koorts iacere : liggen maritalis : van de echtgenoot plangere : beklagen funus, funeris : dood lessus : rouwbeklag accidere : overkomen solari : troosten moestus : bedroefd communis : gemeenschappelijk filia : dochter imbuere : doordringen van iubere [perf. iussi] : bevelen ordo, ordinis : orde lector, -oris : lezer quisquis : alwie talis : zodanig lethum : dood calcare : betreden interim : ondertussen vale : vaarwel

NATA GOUDAE 8 NOVEMB 1551 OBYT HAGHAE

COMITIS 10 NOVEMB NOCTU

CORPUS AUTEM EJUS SUMMO CUM HONORE

A MAGISTRATU GOUDANO SUBLATUM

IN HOC SACELLO CONDITUM EST

14 EJUSDEM MENSIS STILO NOVO

ANNO DOMINI 1613

natus : geboren obyt = obiit Haghae Comitis : te 's-Gravenhage noctu : 's nachts eius : van haar autem : echter cum summo honore : met de hoogste eer magistratus, -us : bestuur tollere [deelwoord perf. sublatus] : opheffen sacellum : kapel condere : bijzetten eiusdem : van dezelfde mensis, is : maand stilus : stijl

EPITAAF VOOR ELISABETH PRINS

M S

HONESTISSIMAE CASTISSIMAEQUE MATRONAE

ELISABETHAE PRINS QUAE NATA XXX MARTII

MDCCLIX GOUDAE

IBI DECESSIT XXIX NOVEMBRIS MDCCCIX

INSIGNI PATRICIA E GENTE ROTTERODAMENSI

ORTAE DURIS IN TEMPORIBUS FIDELISSIMAE

MODESTAE CARISSIMAEQUE CONIUGI

OPTIMAE PIAEQUE MATRI BENE MERENTI

CUM QUA XXXI ANNOS VIXIT

CORNELIUS IOANNES DE LANGE DYNASTA

IN WYNGAERDEN ET RUIGBROEK

LIBERI POSUERE

manes : schimmen sacer : gewijd honestus : eerbiedwaardig castus : kuis matrona : moeder quae : die natus : geboren Martius : Maart ibi : daar decedere : overlijden insignis : opvallend patricius : patricisch ex [+ablativus] : uit gens, gentis : geslacht Rotterodamensis : van Rotterdam ortus : voortgekomen durus hard tempus , temporis : tijd fidelis : trouw modestus : bescheiden carus : dierbaar coniunx, coniugis : echtgenote optimus : beste pius : vroom mater, matris : moeder bene mereri : zich verdienstelijk maken cum qua : met wie annus : jaar vivere [perf. vixi] : leven dynasta : heer liberi : kinderen ponere [perf. posui] : plaatsen

IN RAAM X

1559 ME DABAT ANTISTES BERNARDI WELLIVS OLIM

antistes, antistitis : [opper]priester

'EERTIJDS HEEFT VAN WEL, PRIESTER VAN BERNE, MIJ GESCHONKEN'

1655 AEDILES SENIORES IAM PERIISSE VETANT

perire : ten onder gaan vetare : verbieden

'NU DOEN KERKMEESTERS MIJ VOOR VERVAL BEWAREN'

ARMA DOMINI FLOCKOLDI FVNDATORIS MONASTERII BERNENSIS ANNO 1559

fundator, fundatoris : stichter monasterium : klooster

'HET WAPEN VAN DE HEER FLOCKOLDUS, STICHTER VAN HET KLOOSTER VAN BERNE'

D. THEODORVS SPIERING DE WEL, ABDAS BERNENSIS ANNO 1559

d. = dominus abdas, abdatis : abt

'DE HEER THEODORUS SPIERING DE WEL, ABT VAN BERNE, IN HET JAAR 1559'

IN RAAM XI

DOMINO HERMAN LETMATIO GOUDENSI INTER SORBONICAE LAURAE PROFESSORES ORDINIO PRIMO AC ECCLESIAE TRAJECTENSIS AD ST. MARIAM CANONICO ET DECANO, HAEREDES MONUMENTO LOCO POSUERE [=POSVERVNT] 1562 VLTIMO MAIO

'VOOR DE HEER HERMAN LETHMAET, GOUWENAAR, EEN DER EERSTEN ONDER DE HOOGLERAREN VAN DE GELAUWERDE SORBONNE EN KANUNNIK EN DEKEN VAN DE UTRECHTSE KERK ST. MARIE, HEBBEN ZIJN ERFGENAMEN DIT IN PLAATS VAN EEN GEDENKTEKEN DOEN STELLEN, 1562, DE LAATSTE MEI'

IN RAAM XII

GLORIA IN EXCELSIS DEO ET IN....RA....PAX...HO [ET IN TERRA PAX IN HOMINIBUS BONAE VOLUNTATIS]

'ERE ZIJ GOD IN DE HOGE EN VREDE OP AARDE IN DE MENSEN EEN WELBEHAGEN' cf. Luc. 2 : 14

COLLEGIVM CANONICORVM SANCTI SALVATORIS TRAJECTENSIS D.D. 1564

'HET COLLEGE VAN KANUNNIKEN VAN ST. SALVATOR TE UTRECHT [HEEFT DIT GLAS GESCHONKEN]. IN HET JAAR DES HEREN 1564

EGO SVM LVX MVNDI QVI SEQVITVR ME NON AMBVLAT IN TENEBRIS

' IK BEN HET LICHT DER WERELD, WIE MIJ VOLGT ZAL NIMMER IN DE DUISTERNIS WANDELEN'

EGO SVM VIA VERITAS ET VITA

'IK BEN DE WEG, DE WAARHEID EN HET LEVEN'

[op het boek dat Christus in de hand houdt, cf. Joh. 8 : 12 en Joh. 14 : 6]

IN RAAM XIII

VIRTVS PER AERVMNAS

'DEUGD DOOR ZWARE ARBEID'

IN RAAM XIV

VELIS QUOD POSSIS

'MOGE GIJ WILLEN WAT GE KUNT'

BEATVS VIR QVI TIMET DOMINVM

'WELZALIG DE MAN DIE DE HERE VREEST'

[cf. Ps. 112]

IN RAAM XV

ECCE AGNVS DEI

'ZIE HET LAM GODS'

[cf. Joh. 1 : 29 en 36]

ECCE VERE ISRAELITES

'ZIE, WAARLIJK EEN ISRAELIET'

[cf. Joh. 1 : 48]

HIC EST FILIVS MEVS DILECTVS IN QVO MIHI BENE COMPLACATVM EST. IPSVM AVDITE.

' DIT IS MIJN GELIEFDE ZOON IN WIE IK MIJN WELBEHAGEN HEB. HOORT NAAR HEM'

[cf. Luc. 3 : 22 en Matth. 17 : 5]

APERI TV MANVM, EXERCE PIETATEM

'DOE UW HAND OPEN, BEOEFEN WELDADIGHEID'

[cf. psalm 145 : 16 en 1 Tim. 4 : 7]

QVI ME ODIT ET PATREM MEVM ODIT. SI OPERA NON FECISSEM IN EIS, QVAE NEMO ALIVS FECIT, PECCATVM NON HABERENT; NVNC AVTEM ET VIDERVNT [ET ODERVNT ET ME ET PATREM MEVM. SED VT IMPLEATVR SERMO, QVI IN LEGE] EARVM SCRIPTVS EST: "ODIO ME HABVERVNT GRATIS". CVM AVTEM VENERIT PARACLITVS QVEM EGO MITTAM VOBIS A PATRE.[SPIRITVM VERITATIS, QVI] A PATRE PROCEDIT, ILLE TESTIMONIVM PERHIBEBIT DE ME. QVIN ET VOS TESTES ESTIS.

'WIE MIJ HAAT, HAAT OOK MIJN VADER. INDIEN IK NIET DE WERKEN ONDER HEN GEDAAN HAD DIE NIEMAND ANDERS GEDAAN HEEFT, ZOUDEN ZIJ GEEN ZONDE HEBBEN, MAAR NU HEBBEN ZE GEZIEN [ EN TOCH MIJ EN MIJN VADER GEHAAT. MAAR OPDAT HET WOORD VERVULD WORDT DAT IN DE WET] VAN HEN GESCHREVEN IS :" ZIJ HEBBEN MIJ ZONDER REDEN GEHAAT". WANNEER DE TROOSTER KOMT, DIE IK U ZENDEN ZAL VAN DE VADER [DE GEEST DER WAARHEID DIE] VAN

DE VADER UITGAAT, ZAL DEZE VAN MIJ GETUIGEN. OOKGIJ ZIJT GETUIGEN VAN DEZE DINGEN'.

[cf. Joh. 15 : 23-27 en Luc. 24 : 48]

IN RAAM XVI

ILLVM OPORTET CRESCERE, ME AUTEM MINVI

'HIJ MOET GROEIEN, MAAR IK MOET MINDER WORDEN'

[cf. Joh. 3 : 30]

REVERENDVS D. DOMINVS CORNELIVS A MYEROP PRAEPOSITVS ET ARCHIDIACONVS TRAJECTENSIS DECANVS ET CANONICVS SANCTI SALVATORIS TRAJECTENSIS ANNO DNI 1556

'DE EERWAARDE HEER CORNELIS VAN MIEROP, PROOST EN AARTSDIAKEN VAN UTRECHT EN DEKEN EN KANUNNIK VAN ST. SALVATOR TE UTRECHT. IN HET JAAR ONZES HEREN 1556'

IN RAAM XVII

MODERATA DURANT

'MAAT HOUDT STAND'

IN RAAM XVIII

TVNE ES QVI VENTVRVS ES

-ne : signaalwoord dat een vraag aanduidt

'ZIJT GIJ HET DIE KOMEN ZOU?'

[cf. Matth. 11 : 3]

IN RAAM XIX

SOLLICITE CONCUPISCAM

'VURIG ZAL IK BEGEREN'

IN RAAM XXII

MENTE COLI PVRAQVE DEVS CVPIT AEDE PROFANI

ESTE PROCVL, FACTO VERBERE, CHRISTVS AIT.

SOLA PATENT PRECIBVS SACRATI LIMINA TEMPLI

HINC ODOR, HINC PECVDES, AERA, COLUMBAE, POPAE.

PONTIFICES SIC ROMA, TVOS RITVSQVE SENATVS

ABDICAT, HOC POSITO STEMMATE SIGNA PROBANT.

colere [passief : coli] : vereren aedis,aedis : tempel profanus : goddeloos procul : verweg verber, verberis : zweep[slag]

'GOD BEGEERT DAT MEN HEM MET EEN ZUIVER HART EN IN EEN GEWIJDE TEMPEL ZAL EREN. CHRISTUS ZEGT NADAT HIJ EEN ZWEEP HEEFT GEMAAKT :"GODDELOZEN, WEEST VERRE! DES GEWIJDEN TEMPELS DREMPELS STAAN ALLEEN OPEN VOOR GEBEDEN .

VAN HIER DAN, STANK, VEE, GELD, DUIVEN EN OFFERDIENAARS".

DE RAAD VERWERPT , ROME, ZO UW PRIESTERS EN EREDIENST.

DIT TOONT ELK LID HIER DOOR ZIJN EIGEN WAPEN'.

TEKST IN RAAM XXIII, HET RAAM VAN MARGARETHA VAN PARMA

DOMINA MARGARITA AB AUSTRIA DIVI CAROLIS V

IMP. SEMPER AUGUSTI FILIA PARMAE AC PLACENTIAE

CASTRIQ ET PENNAE DUCISSA NOVARIAEQ DOMINA

NEC NON PRO POTENTISSO HISPANIARUM CATHOLICO REGE

PHILIPPO FR[ATR]E INFERIORIS GERMANIAE REGENS AC

GUBERNATRIX CHRISTIANAE PIETATIS DIVINIQ

CULTUS OBSERVANTISS AD ECCLESIAE HUIUS ORNATU[M]

HOC VITRUM DONAVIT ANNO DNI MDLXII

'VROUWE MARGARETHA VAN OOSTENRIJK, DOCHTER VAN KEIZER KAREL V, HERTOGIN VAN PARMA, PLACENZA, CASTRO EN PENNA EN VROUWE VAN NOVARA, TEVENS REGENTES EN LANDVOOGDES DER NEDERLANDEN VOOR HAAR BROER, DE ZEER MACHTIGE KATHOLIEKE KONING VAN SPANJE, FILIPS II, DER CHRISTELIJKE GODSDIENST EN GODDELIJKE EREDIENST ALLERIJVERIGSTE BEHOEDSTER, HEEFT DIT GLAS TOT VERSIERING DEZER KERK GESCHONKEN IN HET JAAR ONZES HEREN 1562'

IN RAAM XXX, HET RAAM VAN JONA

ECCE PLVS QVAM IONAS HIC

'ZIET, MEER DAN JONA IS HIER

[cf. Matth. 12 : 41]

IN HET HOOGKOOR VAN DE KERK ZIJN CHRISTUS EN DE APOSTELEN AFGEBEELD :

IN RAAM XLV

MATTHEUS : CARNIS RESVRRECTIONEM

'DE OPSTANDING VAN HET VLEES'

IN RAAM XLVI

JACOBVS MINOR : SANCTAM ECCLESIAM CATHOLICAM

'DE HEILIGE KATHOLIEKE KERK'

IN RAAM XLVII

THOMAS : INDE VENTVRVS EST IVDICARE 1555

'VANWAAR HIJ KOMEN ZAL OM TE OORDELEN'

IN RAAM XLVIII

PHILIPPVS : TERTIA DIE RESVRREXIT A MORTVIS

'OP DE DERDE DAG IS HIJ WEER OPGESTAAN UIT DE DODEN'

ORA PRO ME

'BID VOOR MIJ'

JODOCVS BOVRGEOIS THEOLOGIE LICENTIATVS HVJVS ECCLESIAE PASTOR

'JODOCUS BOURGEOIS, AFGESTUDEERD IN DE THEOLOGIE, HERDER VAN DEZE KERK'

IN RAAM XLIX

JOHANNES : QVI CONCEPTVS EST

'DIE ONTVANGEN IS'

IN RAAM L

PETRVS : CREDO IN DEVM PATREM

'IK GELOOF IN GOD DE VADER'

IN RAAM LI

CHRISTVS : EGO SVM VIA VERITAS ET VITA

'IK BEN DE WEG, DE WAARHEID EN HET LEVEN'

[cf. Joh. 14 :6]

IN RAAM LII

ET IN JESVM CHRISTVM FILIVM EIVS VNICVM DOMINVM NOSTRVM

'EN IN JEZUS CHRISTUS ZIJN ENIGE ZOON, ONZE HEER'

IN RAAM LIII

PASSVS SVB PONTIO PILATO

' DIE HEEFT GELEDEN ONDER PONTIUS PILATUS'

IN RAAM LIV

THADDEVS : ASCENDIT IN CAELOS

' EN IS OPGEVAREN TEN HEMEL'

IN RAAM LV

BATHOLOMEVS : CREDO IN SPIRITVM SANCTVM

' IK GELOOF IN DE HEILIGE GEEST'

IN RAAM LVI

SIMON : REMISSIONEM PECCATORVM

'DE VERGEVING DER ZONDEN'

IN RAAM LVII

MATTHIAS : ET VITAM AETERNAM

'EN HET EEUWIGE LEVEN'

DE GLAZEN 58 TOT 64 IN DE VAN DER VORM-KAPEL ZIJN AFKOMSTIG UIT HET KLOOSTER DER REGULIEREN

IN RAAM LVIII [DE GEVANGENNEMING]

TAMQVAM AD LATRONEM EXISTIS COMPREHENDERE ME? QVOTIDIE ERAM APVD VOS IN TEMPLO DOCENS EN NON ME TENVISTIS.SED HEC EST HORA VESTRA ET POTESTAS TENEBRARVM.

'ALS TEGEN EEN ROVER ZIJT GIJ UITGETROKKEN OM MIJ GEVANGEN TE NEMEN? DAGELIJKS WAS IK BIJ U IN DE TEMPEL OM TE ONDERWIJZEN HEBT GIJ GEEN HAND NAAR MIJ UITGESTOKEN, MAAR DIT IS UW URE EN DE MACHT DER DUISTERNIS'

[cf. Luc. 22 : 52 en 53]

IN RAAM LX

CORPVS MEVM DEDI PERCVTIENTIBVS ET GENAS MEAS VELLENTIBVS FACIEM MEAM NON AVERTI AB INCREPANTIBVS ET CONSPVENTIBVS [IN ME]

'MIJN LICHAAM HEB IK GEGEVEN AAN WIE SLOEGEN EN MIJN WANGEN AAN WIE MIJ DE BAARD UITTROKKEN; MIJN GELAAT HEB IK NIET VERBORGEN VOOR WIE MIJ UITSCHOLDEN EN BESPUWDEN'

[cf. Jes. 50 :6]

DOMINVS NICOLAVS RVYSCH CANONICVS ET THESAVRARIVS ECCLESIA SANCTI SALVATORIS TRAJECTENSIS POSVIT

'DE HEER NICOLAUS RUYSCH, KANUNNIK EN THESAURIER VAN DE KERK VAN ST. SALVATOR TE UTRECHT HEEFT [DIT GLAS] GEPLAATST'

IN RAAM LXI [DE KRUISDRAGING]

INTER SPINAS CALCEATVS

spina : doorn calceare : schoeien

'TUSSEN DE DOORNEN LIGT MIJN WEG'

QVI VVLT VENIRE POST ME ABNEGET SEMET IPSVM ET TOLLAT CRVCEM SVAM ET SEQVATVR ME. LVC 9.

'DIE ACHTER MIJ WIL KOMEN, DIE VERLOOCHENE ZICHZELF EN NEME ZIJN KRUIS OP EN VOLGE MIJ'

[Lucas 9 : 23]

REVERENDISSIMVS DOMINVS NICOLAVS A NOVA TERRA EPISCOPVS HEBRONE, DECANVS BEATE MARIAE TRAIECTENSIS. PREPOSITVS ECCLESIE PAROCHIALIS BEATI BAVONIS HARLEMENSIS. DEO OPTIMO MAXIMO RELIGIONIS ERGO POSVIT

'DE ZEEREERWAARDE HEER NICOLAAS VAN NIEUWLAND, BISSCHOP VAN HEBRON, DEKEN VAN DE SINT-MARIA-KERK TE UTRECHT, PROOST VAN DE PAROCHIEKERK VAN SINT-BAVO TE HAARLEM, HEEFT [DIT GLAS] UIT EERBIED VOOR DE ALLERHOOGSTE GOD GEPLAATST

IN RAAM LXII [DE OPSTANDING]

DEVS JHESVM SVSCITAVIT

'GOD HEEFT JEZUS OPGEWEKT'

PATER ROBERTVS JOHANNISZ RECTOR CONVENTVS DOMINAE MARGARETAE IN GOVDA PRIORQVE HVIVS COLLEGII DECIMVS

'PATER ROBERT JANSZ, RECTOR VAN HET KLOOSTER VAN ST. MARGRIET TE GOUDA, DE TIENDE PRIOR VAN DEZE GEMEENSCHAP'

IN RAAM LXIII [DE HEMELVAART]

VIDENTIBVS ILLIS IN ALTVM SUBLATVS EST ET NVBES SVBDVXIT ILLVM AB OCVLIS EORVM. ACTORVM I.

'HIJ WERD OPGENOMEN TERWIJL ZIJ HET ZAGEN EN EEN WOLK ONTTROK HEM AAN HUN OGEN'

[Handelingen 1 : 9]

PATER GVILIELMVS JACOBI PREFECTVS MONIALIUM GOUDANARVM S. MARIE CONVENTVS SVPER GOVDAM

PATER WILLEM JACOBSZ, OVERSTE VAN DE GOUDSE RELIGIEUZEN UIT HET KLOOSTER VAN ST.-MARIE TE GOUDA

IN RAAM LXIV [DE UITSTORTING VAN DE HEILIGE GEEST]

REPLETI SVNT SPIRITV SANCTO ET COEPERVNT LOQVI VARIIS LINGVIS PROVT SPIRITVS ILLE DABAT ELOQVI ILLIS. ACTORVM II

'EN ZIJ WERDEN ALLEN VERVULD MET DE HEILIGE GEEST EN BEGONNEN TE SPREKEN IN VERSCHILLENDE TALEN, ZOALS DE HEILIGE GEEST HET HUN GAF UIT TE SPREKEN'

[Handelingen 2 : 4]

PATER THOMAS HERMANI PREFECTVS MONIALIVM IN POEL

'PATER THOMAS HERMANSZ, OVERSTE VAN DE RELIGIEUZEN TE POEL [EEN KLOOSTER BIJ LEIDEN]

GRAFZERK VAN A.D. ROELL IN DE BERGKERK TE DEVENTER

AET MEM 37

VIRI CLARISSIMI

ANTONII MATTHAEI A.F.A.N.A.

I.U.D.

ET IN ILLUSTRI HOC GYMNASIO ANTECESSORIS CELEBERRIMI

ANNO MDCCXIX AETATIS XXXXVIII DEF

NEC NON

VIRI NOBILISSIMI ET AMPLISSIMI DIONYSII ANDREAE ROELL H.A.F.

S. TH. ET PH. D. ET PHILOSOPH PROFESSORIS

IN ILLUSTRI HOC ATHENAEO DEINDE CIVITATIS HUIUS CONSULIS ET ORD TRANS NOMINE COLLEGIO QUOD IN FRISIA RES MARITIM CURAT ADSCRIPTI ANNO MDCCXXXIII AETATIS XXXXIII DEF

LUDINA VAN HURCK MARITIS OPTIMIS M.H. QUO ET SUA POST OBITUM IN SPEM BEATAE RESURRECTIONIS OSSA INTERFERANTUR

F.C.

i.u.d. : utriusque iuris doctor : doctor in de beide rechten [nl. het wereldlijke en het canonieke recht] illustris : roemrijk antecessor : rector def[unctus] : overleden

nec non : en eveneens s[anctae] th[eologiae] et ph[ilosophiae] d[octoris] deinde : vervolgens consul, consulis : burgemeester maritim[as] adscriptus : gecommitteerde maritus : echtgenoot et : ook obitus, -us : overlijden f[aciendum] c[uravit]

KAMPEN, ST. NICOLAAS- OF BOVENKERK, NOORDZIJDE KOOR

GRAFMONUMENT VAN

RUTGER VAN BREDA EN ZIJN VROUW JOHANNA AYMERY

AETERNITATI SACRUM

HIC SITUS EST ILLUSTRISSIMUS ET AMPLISSIMUS

RUTGERUS A BREDA

MASCULAE STIRPIS ULTIMUS FAMILIAE

ANTE ET POST CONSTITUTAM REMP<UBLICAM>

HONORIBUS INCLYTAE

NATUS CAMPIS

VIII SEPT MDCXXVIII

QUI VARIIS IN REPUBL<ICA> HONORIBUS

AB INEUNTE IUVENTA FUNCTUS

TANDEM PRAEPOTENT<IBUS> TRANSISALANIAE ORDINIBUS

GRAPHIARIUS CURIAE CAMPENSI A SECRETIS HONORARIUS

FIDE DEXTERITATE PRAEPOTENTIBUS ORDINIBUS

STUDIO CANDORE INDUSTRIA MAGISTRATUI

IUSTITIA AEQUANIMITATE CIVIBUS CARISSIMUS

IN IURISCONSULTO THEOLOGUS

IN POLITICO CHRISTIANUS

SINE AMBITIONE FORTUNATUS

SINE SUPERCILIO PRUDENS

VERUS IN CURIA ET FORO CURIUS ET CATO

MULTORUM ANNOS PLURIMORUM GLORIAM SUPERGRESSUS

SAEPIUS PATRIAE MOERORE

ECCLESIAE SUSPIRIIS

CURIAE LACRYMIS MUSARUM LUCTU

PROLE GEMINA RELICTA SPIRITU DEO DICATO

OBIIT XIX IAN MDCXCIII

UT ET CONIUNCTISSIMA THALAMI SOCIA

IOANNA AYMERY

NATA METELLOBURGI XXIX MARTII MDCXXXIV

MAXIMUM DOMUS ORNAMENTUM

CLARISSIMUM VIRTUTUS SPECULUM

IN PRAEDIO MORTIS PRAEDA FACTA III AUG MDCCIII

MONUMENTUM HOC OPTIMIS DESIDERATISSIMISQUE PARENTIBUS

POSUIT GRATA POSTERITAS

aeternitas, -atis : eeuwigheid sacer : gewijd situs : gelegen amplus : aanzienlijk masculus : mannelijk stirpis : nakomeling, telg ultimus : laatst constituere : stichten respublica constituta : de stichting van de republiek inclytus : beroemd inclytae : te verbinden met familiae natus : geboren honor, honoris : ereambt inire : beginnen iniens, ineuntis : beginnend iuventa : jeugd fungi, functus sum + ablativus : vervullen praepotens, praepotentis : oppermachtig Transisalania : Overijssel ordo, ordinis : staat graphiarius : secretaris curia : stadhuis a secretis honorarius : gemeentesecretaris dexteritas, -atis : handigheid, tact studium : inzet candor, candoris : oprechtheid, eerlijkheid industria : ijver magistratus, -us : magistraat, bestuur aequanimitas, -atis : gelijkmoedigheid civis, civis : medeburger carus : geliefd iurisconsultus : rechtsgeleerde in : in zijn hoedanigheid van ambitio, -onis : kuiperij fortunatus : succesvol supercilium : wenkbrauw, trots verus : echt, waarachtig curia : stadsraad forum : rechtszaal

Curius : Cato: plurimi, -orum : zeer velen supergredi, supergressus sum : overtreffen Themis, -idis : [godin van het] recht appellare : noemen moeror, -oris : rouw suspirium : zucht Musa : Muze luctus, -us : rouw, misbaar proles, prolis : nageslacht geminus : dubbel prole gemina relicta : ablativus absolutus spiritus, -us : geest dicare wijden spiritu dicato : ablativus absolutus ut et : zoals ook thalamus : slaapvertrek socia : metgezellin domus, -us : huis speculum : spiegel praedium : praeda : buit desideratus : geliefd, dierbaar ponere, posui : plaatsen gratus : dankbaar posteritas, -atis : nageslacht

GRAFSTEEN VAN GERARD JACOB IN DE BOVENKERK TE KAMPEN, OP GRENS TRANSEPT-KOOR

D.O.M.S.

AO XP MDCXXI VII CAL FEB DMRI GERARDI IACOBI ANN LXV VIRI AVITAE VIRTUTIS ET DOCTRINAE NOB ET AMPLISS SPQC CAUSIDICI ET NOT AMPLIS VIGILANTIS FIDELISS OSSA HIC IACENT CREATORI SUO RESTITUTIS MANIBUS

HOSPES QUID SIM VIDES

QUIS FUERIM NOSTI

FUTURUS IPSE QUID SIS, COGITA

NON SUM ESTIS NON ERITIS

NEMO IMMORTALIS

UT MORIENS VIVEREM

VIXI UT MORITURUS

d[omino] o[ptimo] m[aximo] s[acrum] a[nn]o XR : van Christus VII cal : de zevende dag voor de calendae [ de eerste dag] van....avitus : voorvaderlijk nob[ilis] ampliss[imi] s[enatus] p[opuli] q[ue] c[ampensis] causidicus : advocaat not[arii] amplis[simi] vigilans, -antis : waakzaam fideliss[imi] os, ossis : bot creator, -oris : schepper manes, manium : geest hospes, -itis : vreemdeling, voorbijganger ut viverem : opdat ik zou leven

GRAFZERK VAN QUIRINUS BRUINNIR IN DE BOVENKERK TE KAMPEN

EPITAPHIUM

HIC EGO SARCOPHAGIS NUNC VERMIBUS ESCA RECUMBO

EXPECTANS DOMINI SPE MEDIANTE DIEM

PIIS PARENTIS SUI MANIBUS D.

CHRISTOPHERI HENRIC DIS RELABIS

CAMP. QUONDAM CONSULIS EXIMII FATO DEFUNCTI SUBQ HOC BUSTO POSITI

LIBERI DEBITAE OBSERVANTIAE ERGO

L.L. HOC POSUERE MONUMENTUM

epitaphium : grafschrift sarcophagus : vleesetend vermis, -is : worm esca : spijs ['als spijs'] recumbere : neerliggen mediare : bemiddelen manes, manium : schim d[icatum] : gewijd camp[ensis] : van Kampen quondam : eens : voormalig consul, consulis : burgemeester eximius : uitzonderlijk fato defunctus :overleden subq[ue] debitus : verschuldigd observatia : respect ergo +gen. : vanwege, om l.l.: libentes : volgaarne posuere = posuerunt

GRAFZERK VAN ENGBERT CLAESSEN IN DE BOVENKERK TE KAMPEN, ZUIDERZIJSCHIP

ANNO AERAE CHRISTIANAE M.D.C. XI DIE

VERO PRIMA AUGUSTI VITA FUNCTUS EST VIR CLARISS NICOLAUS ENGB BROLIEVIUS UTRIUSQUE IURIS DOCTOR BRONEVIUS DOCTOR MATURA MORTE PEREMPTUS CORPORE MANDATUS TERRAE HUIC MENTI

ASTRA PETIVIT

TU DISCE, O IUVENIS, NIMIUM NON FIDERE VITAE

MEMOR AMICI

aera : tijd vita fungi : overlijden clariss[imus] utriusque iuris doctor : doctor in beide rechten, nl. het wereldlijke en canonieke recht maturus : vroeg perimere : te gronde richten mandare : toevertrouwen astrum : ster nimium : al te zeer

GRAFZERK VAN JAN VAN ELSEN IN DE BOVENKERK TE KAMPEN, WESTZIJDE

1581 DI 27 SEPTEMBR STRAF IAN VA ELSE SAEDELMAECKER TOE CAMPE

HINC NON MOVEAT NISI DIES

ITE VENITE

hinc : hiervandaan dies [domini] : de laatste dag

BOVENKERK TE KAMPEN, WESTZIJDE

SANTEN

CREDO QUOD REDEMPTOR MEUS [VIV] IT ET IN NOVISSIMIS RESUSCITABOR

VERHAGEN

credo quod : ik geloof dat redemptor, redemptoris : verlosser novissimus : laatst resuscitare : weer tot leven wekken

KAMPEN, STADHUIS, TEKSTEN OP DE SCHOUW IN DE SCHEPENZAAL, TUSSEN 1543 EN 1545 VERVAARDIGD DOOR COLIJN DE NOLE UIT KAMERIJK

IUSTITIAE GLADIO MARTIS VIOLE[N]TIA CESSIT

REGNA CADUNT LUXU

SURGUNT VIRTUTIBUS URBES

PUBLICA RES CRESCIT PACE

FURORE PERIT

gladius : zwaard Mars, Martis : god van de oorlog violentia : geweld cedere + dativus : wijken voor regnum : koninkrijk cadere : ten van komen luxus, -us : weeldezucht sugere : oprijzen furor, -oris : razernij, waanzin perire : te gronde gaan

TEKST OP RAADHUIS VAN FRANEKER, RAADHUISPLEIN 1

UT IUSTO ET AEQUO IN HAC CIVITATE PUBLICUM MANERET FORUM DEIECTO VETERI RUINOSO NOVUM HOC OPUS RESP. FRANEKERENSIS EXTRUXIT CONSULIB ET PRUDENTISS ET INTEGERR SPECTABILI VIRTUTE VIRIS [VOLGEN HUN NAMEN] IACTO FUNDAMENTO IUNII DIE XXIIII ANNO NOVISSIMI TEMPORIS MDXCI

iustum : rechtvaardigheid aequum : billijkheid civitas, -atis : stad manere : blijven ut...maneret : opdat zou blijven publicum forum : openbaar plein, nl. een stadhuis deicere : afbreken vetus, veteris : oud ruinosus : bouwvallig resp : respublica extruere : bouwen consulibus : onder het 'consulaat' van prudentiss[imi] : zeer behoedzaam integerr[imi] : zeer integer spectabilis : in het oog springend virtus, virtutis : deugd, kwaliteit vir : man iacere : leggen novissimus : laatste, nieuwste

TEKST OP EEN SCHILDERING VAN DE VESTINGSTAD NAARDEN IN DE VOORHAL VAN HET STADHUIS VAN NAARDEN [1604]

NERDA BATAVORUM CONSISTO LIMINE IN IMO

HESPERIDUM TRISTEM TRISTIS SUM PASSA FUROREM

NAMQUE RUUNT FLAMMA PASSIM EXUPERANTE PENATES

INSTAR OVIS CIVES MACTANTUR VULNERE INERMES

INFESTO DIRA VIOLANTUR SORTE PUELLAE

SED COMES A NASSAU CASUM MISERATUS ACERBUM

ME REFICI PORTIS IUBET ET CIRCUNDARE VALLO

EXCELSO HUNC IGITUR SERI CELEBRATE NEPOTES

sIc Iber IncendIt Nerdenas tUrpIter aedes

et CIves faLso MaCtat sUb foedere paCIs Kal decem

consistere : gaan staan limen, liminis : drempel, huis imus : diepst

Hesperis, -idis : westelijk Hesperides : dochters van de nacht pati [perf. passus sum] : dulden furor, -oris : razernij ruere : te gronde gaan passim : wijd en zijd ex[s]uperare : opschieten Penates : stadsgoden instar + genit. : op de wijze van mactare : slachten inermis, - is : ongewapend, weerloos vulnus infestum : gapende wond dirus : gruwelijk violare : verkrachten sors, sortis : lot comes, comitis : graaf casus, -us : ongeluk miserari : medelijden hebben acerbus : bitter reficere : herstellen iubere : bevelen circundare : omgeven vallum : wal serus : laat celebrare : roemen nepos, nepotis : kleinzoon

Iber, Iberis : Spanjaard incendere : in brand steken Nerdenus : van Naarden turpiter : op schandelijke wijze aedis, aedis : huis mactare : afslachten foedus, foederis : verdrag Kal[endis] : op de eerste dag van....

TEKST OP HET TIENGEBODENBORD IN HET NOORDERTRANSEPT [OOSTZIJDE] VAN DE GROTE KERK TE NAARDEN [1603]

sIste gradUM LeCtor dIVI na haeC eXCUte sCrIpta

sI CVpIs aUgUsta prosperItate frUI

sistere gradum : zijn pas inhouden divinus : goddelijk excutere : nagaan, onderzoeken augustus : verheven prosperitas, -atis : voorspoed frui + abl. : genieten van

GRAFZERK VAN ADRIAAN GHISBERTSZ WIJNTER, LAATSTE PROCURATOR VAN HET CONVENT VAN OUD-NAARDEN, IN HET KOOR VAN DE GROTE KERK TE NAARDEN [1587]

QUI SIS DISCE EX ME

TUIS PRAE MORS INSTAT EUNTI VINCIT

SINGULIS PASSIBUS ILLA SUIS

SUM QUOD ERIS FUERAM QUI TU ES

SIC VOLVIMUR UNO AD CINERES

CUNCTI COLLIGEMUR AD AVOS

OSSA SOLI CAELI MENS EST MENS CAELICA QUAERENS

OSSA SOLO EREPTA UTRAQUE SALVA POLO

COMMUNEM ECCE VIAM NON REGIUM SCEPTRA SUPERBA

NON DABIT HANC ALIAM GLORIA FAMA GENUS

qui sis etc. : lees : disce ex me qui sis tuis [passibus] instare + dativus : op de hielen zitten prae-ire : vooruitgaan [ n.b. wanneer voorvoegsel van de rest van het werkwoord wordt afgescheiden, noemen we dat tmesis] [tibi] praeeunti

passus, -us : stap volvere : rollen, wentelen uno : gezamenlijk cinis, cineris : as cunctus : alle colligere : verzamelen avus : voorvader os, osiis : bot solum : aarde caelicus : hemels uterque : beide salvus : behouden polus : hemelgewelf genus, generis : afkomst

GRAFZERK VAN THEODORUS VAN DER BIET IN HET KOOR VAN DE GROTE KERK TE NAARDEN

MEMORIAE

SUMME VENERANDI VIRI THEODORI VAN DER BIET ECCLESIASTIS NARDENI DEFUNCTI AD XXVI MAYI MDCCXXXI QUEM HUMUS INJECTA CONTEGIT

ERUDITIONIS PIETATIS AC FACUNDIAE GLORIAE FUIT COMMENDATISSIMUS

QUI

QUUM NATURA DOCTRINA ET VIRTUS IN EO SIBI COMPENDIUM FECERANT ITA VIXIT UT PRAEESSE

ITA PRAEFUIT UT VIVERE EUN DIUTISSIME

COMMUNIS INTERFUISSET

ECCLESIAE PRAEFUIT

TIENHOVIANAE VII ANNOS SCHAGENSI VII ALIOS NARDENAE XIII ET ULTRA FUIT

MYSTERIIS EXPONENDIS PROMPTISSIMUS GREGI PASCENDO FIDELISSIMUS OMNIBUS SERVANDIS INTENTISSIMUS

ITA UT SIBI ONUS ET LABOR ECCLESIAE MERCES ET FRUCTUS

SOLI DEO GLORIA ET HONOR CONSTARET

PRO FIDE AC VERITATE DECERTAVIT SIC UT VITAE NON MINUS PROBITATE QUAM DOCTRINAE SOLIDITATE VINCERET.

summe venerandus : hoogst eerbiedwaardig ecclesiastes, -is : predikant defunctus : overleden humus : aarde contegere : bedekken eruditio, -onis : eruditie

facundia : welsprekendheid commendatus : aanbevolen quum = cum compendium : winst, profijt diu : lang communis : gemeenzaam praeesse : aan het hoofd staan ultra : verder exponere : uitee zetten promptus : enthousiast grex, gregis : kudde pascere : weiden decertare : tot het uiterste strijden probitas, -atis : integriteit soliditas, -atis : degelijkheid

GRAFZERK VAN LAMBERTUS HORTENSIUS IN HET KOOR VAN DE GROTE KERK TE NAARDEN

CALCANDA SEMEL VIA LETHI

QUID GENUS ET TITULI ?

QUID CLARI SANGUINIS ORDO ?

OMNIA QUUM FUERIS RESTAT ABIRE TIBI

VIRTUTEM EXTENDERE FACTIS

"HORTENSIUM INTER MORTUOS [?]",QUAERIS VIATOR

URNULA HAEC OSSA SOLUM AUT PULVERES HABET

POLUS MENTEM ENTHEA[M]

NOMEN LIBRI FAMA VAGA DOCTUM ORA OVAT COELO AC SOLO DECUS SCHOLAE ATQUE CIVIUM

CONDITUM HIC E[ST] CORPUS D. LAMBERTI HORTENSII VIRI GENUS ERUDITIONIS EXIMII LITERATORIS ARGUTI HISTORICI SAGACIS IUVENTUTIS NERDENAE MODERATORIS STRENUI EVOCATI EX HAC VITA ANNO A LANIENA Q SOLI PROPTER DOCTRINAM SINGULAM PARSERAT ALTERO A NATO CHRISTO MDLXXIII

MEMORIAE AC HONORI CONSULES AC AEDITUI

calcare : betreden lethum : dood genus, generis : afkomst clarus : roemrijk sanguis, sanguinis : bloed ordo, ordinis : rang quum = cum : wanneer

restare : over zijn extendere : uitbreiden Hortensius : Van het Hof viator, -oris : reiziger, voorbijganger urnula : kleine urn pulvis, pulveris : as polus : hemelgewelf polus [habet] entheus : godgelijk vagus : onbestendig doctus : geleerd os, oris : mond ovare : juichen decus, decoris : sieraad condere : begraven eruditio, -onis : eruditie eximius : voortreffelijk literator, -oris : letterkundige argutus : spitsvondig sagax, sagacis : schrander iuventus, iuventutis : jeugd Nerdenus : van Naarden moderator, -oris : begeleider strenuus : energiek evocare : wegroepen laniena : slachting [bedoeld wordt het optreden van de Spanjaarden in 1572] q[uae] [ei] soli parcere [perf. parsi] : sparen altero : te verbinden met 'anno' aedituus : kerkvoogd

SIGILLUM [ZEGEL] VAN DE KERK VAN NAARDEN

EGO SUM PASTOR BONUS

GRAFSTEEN VAN CHRISTIAAN PIERMANS IN DE O.L.V. -KERK TE BREDA

D.O.M.

SEPULTUS HIC IACET D. CHRISTIANUS PIERMANS FILIUS PETRI I.V. LICENTIATUS CIVITATIS BREDANAE GRAPHYACIUS ET QUONDAM IN SUPREMO CONSILIO BRABANTIAE ADVOCATUS

OBYT ANNO MILLESIMO QUINGENTESIMO OCTUAGESIMO SECUNDO 14 IANUARII

R.I.P.

sepultus : begraven d[ominus] i[uris] u[triusque] graphyacius : secretaris

EPITAAF VAN CLAAS VIERLING, RAADSHEER VAN GRAAF HENDRIK III VAN NASSAU [CA 1546] IN DE O.L.V.-KERK IN BREDA

D.O.M.S.

PRUDENTIA ET INTEGRITATE VITAE ORNATISS[IM]O VIRO NICOLAO VIERLING ILLUSTRISS HEROIBUS HENRICO COMITI A NASSAU AC RENATO AC GUILHELMO PRINCIPIBUS AURANIAE A CONCILIIS ET RATIONIBUS LIBERI PATRI OPT [IME] MERITO TUMULUM CUM LACRYMIS POSUERE OBIIT VIO IUNII ANNO DOMINI XV XLVI VIXIT ANNOS LXXII MENS VIII

s[acrum] prudentia : inzicht integritas, -atis : volmaaktheid ornatus : gesierd heros, herois : held comes, comitis : graaf Renatus : René princeps, -ipis : prins Aurania : Oranje a conciliis et rationibus : adviseur optime meritus : zich zeer verdienstelijk gemaakt hebbende tumulus : graf lachryma : traan posuere = posuerunt mens[es]

EPITAAF VAN JAN VAN DENDERMONDE, LEGERAANVOERDER VAN KAREL V, IN DE O.L.V.- KERK TE BREDA

D.O.M.S.

NOBILI ET VIRTUTE BELLICA CLARO VIRO D. IOHANNI TENERAMUNDO D. DE ORGNIVAL CAROLI QUINTI CAESARIS A MACHINIS BELLICIS PRIMARIO PRIMO TORNACENSIUM ET DEINDE TRAIECTENSIUM POSTQUAM CAESARIS IMPERIUM AGNOVISSENT.

DYNASTAE HEREDES POSUERUNT.

OBIIT BREDE CALENDIS MAY ANNO MDXXXVI

bellicus : in de oorlog clarus : roemrijk d[omino] a machinis bellicis : verantwoordelijk voor oorlogsmachines deinde : vervolgens agnoscere : erkennen heres, heredis : erfgenaam Bred[a]e Calendae :de eerste van de maand

GRAFZERK VAN ANNA VAN CARLEWYCK IN DE O.L.V.-KERK TE BREDA

DESII NON PERII

desinere : ophouden perire : te gronde gaan

CENOTAAF VAN JORIS VAN EGMOND, BISSCHOP VAN UTRECHT, GESTORVEN IN 1559. DEZE CENOTAAF BEVINDT ZICH IN DE DOM VAN UTRECHT, IN HET ZUIDOOSTELIJKE GEDEELTE VAN DE KOOROMGANG. HET IS OPGENOMEN IN DE AFSCHEIDING VAN KOOR EN KOOROMGANG. HET HEEFT DE VORM VAN EEN ROMEINSE TRIOMFBOOG EN IS VERSIERD MET TYPISCHE RENAISSANCEDECORATIE (SATYRS EN BLOEMMOTIEVEN). MET NAME AAN DE BINNENZIJDE VAN DE BOOG ZIJN TALRIJKE WAPENS AANGEBRACHT. AAN DE BINNENZIJDEN VAN DE ZIJWANDEN BEVINDT ZICH ONDERSTAANDE TEKST. HET BETREFT EEN FUNDATIEBRIEF MET BETREKKING TOT MISSEN DIE VOOR HET ZIELEHEIL VAN BISSCHOP JORIS GEZONGEN MOESTEN WORDEN.

FVNDATIO REVERENDISSIMI DOMINI GEORGY DEGMONT EPISCOPI TRAIECT GEORGIVS DEGMONDT MISERATIONE ET GRATIA DEI OIPOTETIS [OMNIPOTENTIS] EPUS [EPISCOPUS] TRAIECT[ENSIS] IN HONORE[M] TER SACTE [SANCTAE] SVPERBVDICTE [SUPERBUMDICTAE] ET OI [OMNI] CREATURAE VENERANDE [VENERANDAE] EVCHARISTIE [EUCHARISTIAE] FVNDO IN ECCLESIA CATHEDRALI TRAIECT[ENSI] MISSAM PPETVA [PERPETVAM] SINGVLIS PRIMIS FERYS QUITIS [QUIETIS] CVIVSLIBET MENSIS ANI [ANNI] CELEBRANDA [CELEBRANDAM] AD AIE [ANIMAE] MEE [MEAE] SALUTE [SALUTEM] ET DEVOTIOIS [DEVOTIONIS] FELI [FELICI?] FIDELIS ICREMETV [INCREMENTVM] HIS CODITIOB9 [CONDITIONIBVS] SEQUETIB9 [SEQUENTIBVS] IN PRIMIS VOLO QUOD HEC [HAEC] MISSA CELEBRETVR IN SUMO [SUMMO] ALTARI ECCLESIE [ECCLESIAE] CATHEDRALIS YSDEM CEREMONYS QVIBVS TRIPLICIA FESTA IN EADEM ECCLESIA CELEBRARI SOLENT EXCEPTO OFFERTORIO

MISSA HEC [HAEC] CELEBRABITVR AD SEPTIMAM HORAM A PRIMA DIE IOVIS POST FESTVM PVRIFICONIS [PVRIFICATIONIS] VSQ [VSQUE] AD DIEM PRIMVM IOVIS MENSIS DECEBRIS [DECEMBRIS] RELIQVO TRE [TEMPORE?] AD DIMIDIVM OCYAVE [OCTAVAE] HORE [HORAE] PRIVS TAMEN PVLSABITVR CAMPANAM SALVATOR AD QVARTAM HORE [ HORAE] PARTEM

SVFFRAGANEUS TRAIECT[ENSIS] MISSAM HANC CELEBRABIT ET EO ABSENTE VEL IMPEDITO CANONIC9 [CANONICVS] ALIQVIS EIVSDEM ECCLESIE [ECCLESIAE] PRENDATVS [PREBENDATVS]

DIACONVS SVBDIACONVS PROVISORES ALLA [ALLELVIA] VEL TRACTU [TRACTUM] QANTATES [CANTANTES] SIMILITER ERVT [ERVNT] CANONICI PRENDATI [PREBENDATI] EIVSDEM ECCLESIE [ECCLESIAE] CELEBRATVRVS HAC [HANC] MISSA [MISSAM] IDVTVS [INDVTVS] VESTIB9 [VESTIBVS] SACERDOTALIB9 [SACERDOTALIBVS] DEFERET EX SACRARIO VENERABILE SACRAMETV [SACRAMENTVM] VSQ [VSQVE] AD SVMV [SVMMVM] ALTARE QVO CU [CVM] PVENERIT [PERVENERIT] CHOR9 [CHORVS] CATABIT [CANTABIT] O SALVTARIS HOSTIA Q [QUAE] CELI [CAELI] PANDIS OSTIV [ OSTIVM] BELLA PMVNT [PREMVNT] HOSTILIA DA ROBUR FER AVXILIVM

ABSOLVTA MISSA SACERDOS DABIT BNDICTIONE [BENEDICTIONEM] CV [CVM] VENERABILE SACRAMETO [SACRAMENTO] CHORO ITERI [INTERIM] CATATE [CANTANTE] C DEFENSOR NOSTER ASPICE INSIDIANTES REPRIME CONSERVA TVOS FAMVLOS QVOS SANGVUINE MERCATVS ES. POST DATA [DATAM] BNDICTIONE [BENEDICTIONEM] CV [ CVM] VENERABILI SACRAMETO [SACRAMENTO] CHOR9 [CHORVS] ALTA VOCE LEGET PSA<L>MV [PSALMVM] 145 LAVDA AIA [ANIMA] MEA DNM [DOMINVM] LAVDABO DNM [DOMINVM] I [IN] VITA QVO FINITO IPSE SACERDOS AD ALTARE STANS LEGET INTENSA VOCE SALVVM FAC SERVV [SERVVM] TVV [TVVM] CHORO RESPODETE [RESPONDENTE] DE9 [DEVS] ME9 [MEVS] SPERANTE [SPERANTEM] I [IN] TE SACERDOS RVRSVS MITTE ILLI AVXILIV [AVXILIVM] DE SANCTO CHOR9 [CHORVS] ET DE SION TVERI EV [EVM] SACERDOS DNE [DOMINE] EXAVDI ORONE [ORATIONEM] CHORVS ET CLAMOR ME9 [MEVS] AD TE VENIAT. SACERDOS DNS [DOMINVS] VOBISCV [VOBISCVM] OREM9 [OREMVS] DEVS ONIV [OMNIVM] FIDELIV [FIDELIVM] PASTOR ET RECTOR FAMVLV [FAMVLV] TVV [TVVM] GEORGIV [GEORGIVM] QVE [QVEM] PASTORE [PASTOREM] ECCLESIE [ECCLESIAE] TVE [TVAE] PESSE [PROESSE?] VOLVISTI PROPITIVS RESPICE DA EI QSVM9 [QUAESVMVS] VERBO ET EXEMPLO QVIB9 [QVIBVS] PEST [POTEST] PROFICERE VT AD VITA [VITAM] CV [CVM] GREGE SIBI CREDITO PVENIAT [PERVENIAT] SEMPITERNA [SEMPITERNAM] P [PER] DNM [DOMINVM] C ME VITA DEFVNCTO CHORO [LEES : CHORVS] LOCO PDICTI [PRAEDICTI] PSALMI LEGET PSALMV [PSALMVM] 50 MISERERE MEI DEVS CV [CVM] CLAVSVLA REQVIE [REQVIEM] ETERNA [AETERNAM] CV [CVM] VERSICVLIS PRO DEFVCTIS [DEFVNCTIS] LEGI SOLITIS CV [CVM] OROE [ORATIONE] SEQVETI [SEQVENTI] DA QSVM9 [QVAESVMVS] DNE [DOMINE] VT ANIMA [ANIMAM] FAMVLI TVI GEORGY ATISTITIS [ANTISTITIS] QVA [QVAM] DE SECVLI EDVXISTI LABORIOSO CERTAMINE SACTORV [SANCTORVM] TVORV [TVORVM] CETVU TRIBVAS ESSE CONSORTEM PER DNM [DOMINVM]

PRO HAC MISSA PPETVA [PERPETVA] SINGVLIS PRIMIS FERYS QVITIS [QVIETIS] CVIVSLIBET MENSIS ANI [ANNI] DECATADA [DECANTANDA] EGO FVNDO DO ET ORDINO REDDITV [REDDITVM] CENTV [CENTVM] ET QVADRAGINTA FLORENORV [FLORENORVM] CAROLEORV [CAROLEORVM] QVI IN DVODECI [DVODECIM] MESES [MENSES] DIVISI COSTITVVT [CONSTITVVNT] PRO QVOLIBET MESE [MENSE] FLORENOS VNDECIM TREDECIM STVFEROS ET PAVLO APLI9

[AMPLIVS] QVOS SIGVLIS [SINGVLIS] MESIB9 [MENSIBVS] DV [DVM] MISSA HEC [HAEC] CATABITVR [CANTABITVR] VOLO AD HVC [HVNC] MODV [MODVM] DISTRIBVI

EPISCOP9 [EPISCOPVS] TRAIECTENSIS XX ST -

SVFFRAGANEVS TRAIECTESIS X ST -

DIACONVS ET SVBDIACONVS SIGVLI [SINGVLI] II ST IIII

PROVISORES DVO SIGVLI [SINGVLI] II ST IIII

CABTATES [CANTANTES] ALLA [ALLELUIA] VEL TRACTV [TRACTVM] SIGVLI [SINGVLI] I ST -

MINISTRI ALTARIS DVO SIGVLI [SINGVLI] I ST II

DVO SACRISTE [SACRISTAE] SIGVLI [SINGVLI] II ST IIII

THESAVRARIVS PRO CEREIS XXX ST -

CAPELLANVS SVFFRAGANEI II ST -

CANONICVS CELEBRANS IN ABSENTIA SVFFRAGANEI IIII ST -

DVO DISTRIBVTORES PSETIARV [PRAESENTIARVM] I5 ST III

SVCCENTORES QVATVOR SIGVLI [SINGVLI] I ST IIII

RECTOR SCHOLARIV [SCHOLARIVS] I ST -

SEDECIM CHORALES SIGVLI [SINGVLI] 5 ST VIII

SEX VIRGIFERI SIGVLI [SINGVLI] I ST VI

ORGANISTA III ST -

CALCANS FOLLES II ST -

CAMPANARI9 [CAMPANARIVS] PRO PVLSATIONE CAMPANE [CAMPANAE] VI ST -

QVOD PDICTIS [PRAEDICTIS] DISTRIBVTIONIBVS SVPERERIT DIVIDETVR I [IN] TRES PTES [PARTES] QRV [QVARVM] DVE [DVAE] CEDET [CEDENT] PLATIS [PRAELATIS] ET CANONICIS EQLITER [AEQVALITER] ITER [INTER] SE DIVIDEDE [DIVIDENDAE] SALVO QVOD ARCHIDIACON9 [ARCHIDIACONVS] DECAN9 [DECANVS] ARCHISVBDIACON9 [ARCHISVBDIACONVS] HABEBVNT DVPLICE [DVPLICEM] PORTIONE [PORTIONEM] TERCIA [TERTIA] PARS CEDET VICARYS EQVALITER ITER [INTER] EOS DIVIDEDA [DIVIDENDA]

PSENTES [PRAESENTES] PLATI [PRAELATI] ET CANONICI ABSENTIV [ABSENTIVM] PLATORV [PRAELATORVM] ET CANONICORVM PECVNIA [PECVNIAM] EQVALITER INTER SE DIVIDENT

ABSETIV [ABSENTIVM] VICARIORV [VICARIORVM] PNTIA [PRAESENTIAM] ITER [INTER] SE RELIQVI VICARY DIVIDET [DIVIDENT] ITA FIET ET SIMILI MODO DE SVCCETORIB9 [SVCCENTORIBVS] DE VIRGIFERIS ET CHORALIB9 [ CHORALIBVS ABSENTIBVS QRV [QVORVM] PNTIAS [PRAESENTIAS] RELIQVI PNTES [PRAESENTES] INTER SE DISTRIBVENT. SI EPS [EPISCOPVS] TRAIECT [TRAIECTENSIS] NO [NON] FVERIT PNS [PRAESENS] I [IN] PDICTE [PRAEDICTAE] MISSE [MISSAE] OFFICIO VOLO VT PNTIA [PRAESENTIA] EPI [EPISCOPI] DISTRIBUATVR ITER [INTER] VICARIOS VT EO FERVETI9 [FERVENTIVS] ORET [ORENT] PRO ABSETE [ABSENTE] EPO [EPISCOPO] SVO VOLO QVOD NEMO EIVSDE [EIVSDEM] ECCLIE [ECCLESIAE] PARTICEPS ERIT HARV [HARVM] PDICTARV [PRAEDICTARVM] DISTRIBVTIONVM QCVQ3 [QVACVMQVE] TENEATVR NECESSITATE NISI FVERIT CV [CVM] RELIGIOE [RELIGIONE] I [IN] CHORO MAIORI PRIVSQ3 PRIVSQVAM] CHORVS ICIPIAT [INCIPIAT] O SALVTARIS HOSTIA IBIQVE TANTISPER MANEAT ABSQVE EGRESSV ALIQVO DONEC ABSOLVTA PRO EPO [EPISCOPO] VIVETE [VIVENTE] VEL MORTVO VLTIMA COLLECTA SACERDOS QVI CELEBRAVIT ABEAT IN SACRARIVM

CAPLM [CAPELLANVM] MAIORIS ECCLIE [ECCLESIAE] TRAIECT [TRAIECTENSIS] ACCEPTA PECVNIA A ME AVT A TESTIMETI [TESTIMENTI] MEI EXECVTORIB9 [EXECVTORIBVS] PRO MISSE [MISSAE] SVPRADICTE [SVPRADICTAE] PPETVA [PERPETVA] OBSERVATIONE TENEBITVR DARE LITTERAS SIGILLATAS CONSVETO SIGILLO CAPLI [CAPELLANI] QVOD NVQVE [...] REDIMIBILES ERVT [ERVNT] HMOI [...] REDDITVS AD HOC EMPTI QVARV [QVARVM] LITERARV [LITERARVM] COPIA AVTHETICA [AVTHENTICA] ERIT APVD ME ET IPSE [IPSAE] LITERE [LITTERAE] SIGILLATE [SIGILLATAE] TRADENTVR CVSTODIE [CVSTODIAE] MAGISTRAT9 [MAGISTRATVS] TRAIECT [TRAIECTENSIS] REPONEDE [REPONENDAE] I [IN] ARCHIVIS CIVITATIS VT CASV QVOCQVOD DEVS AVERTAT ISTA PIA INSTITVTIO NO [NON] DEBITE OBSERVETVR AVT ITERMITTATVR [INTERMITTATVR] ONINO [OMNINO] TV [TVM] MAGISTRAT9 [MAGISTRATVS] CIVITATIS TRAIECT [TRAIECTENSIS] COVERTET [CONVERTET] REDDIT9 [REDDITVS] ANVOS [ANNVOS] PDICTOS [PRAEDICTOS] I [IN] VSV [VSVM] ET SVSTETATIONE [SVSTENTATIONEM] COMVNIV [COMMVNIVM] PAVPERV [PAVPERVM] PVPILLORV [PVPILLORVM] INTERI [INTERIM] DU [DVM] ANTE MEMORATA [MEMORATAM] SVMA [SVMMAM] REDDITV N CELEBRABITUR MISSA CVRABO DISTRIBVTIONE [DISTRIBVTIONEM] P [PER] MEVM VICARIV [VICARIVM] GENERALEM FIERI ET SI TESTAMETO [TESTAMENTO LEGAVERO HEC [HAEC] VOLO IRREFRAGABILITER NICHILOMINVS SVV [SVVM] DEBITV [DEBITVM] SICVT PDICTU [PRAEDICTVM] EST SORTIRI EFFECTV [EFFECTVM] HAC [HANC] MEA [MEAM] FVNDATIONE [FVNDATIONEM]

SVFFRAGANEUS TRAIECT[ENSIS] MISSAM HANC CELEBRABIT ET EO ABSENTE VEL IMPEDITO CANONIC9 [CANONICVS] ALIQVIS EIVSDEM ECCLESIE [ECCLESIAE] PRENDATVS [PREBENDATVS]

[AMPLIVS] QVOS SIGVLIS [SINGVLIS] MESIB9 [MENSIBVS] DV [DVM] MISSA HEC [HAEC] CATABITVR [CANTABITVR] VOLO AD HVC [HVNC] MODV [MODVM] DISTRIBVI

EPISCOP9 [EPISCOPVS] TRAIECTENSIS XX ST -

SVFFRAGANEVS TRAIECTESIS X ST -

DIACONVS ET SVBDIACONVS SIGVLI [SINGVLI] II ST IIII

PROVISORES DVO SIGVLI [SINGVLI] II ST IIII

CABTATES [CANTANTES] ALLA [ALLELUIA] VEL TRACTV [TRACTVM] SIGVLI [SINGVLI] I ST -

MINISTRI ALTARIS DVO SIGVLI [SINGVLI] I ST II

DVO SACRISTE [SACRISTAE] SIGVLI [SINGVLI] II ST IIII

THESAVRARIVS PRO CEREIS XXX ST -

CAPELLANVS SVFFRAGANEI II ST -

CANONICVS CELEBRANS IN ABSENTIA SVFFRAGANEI IIII ST -

DVO DISTRIBVTORES PSETIARV [PRAESENTIARVM] I5 ST III

SVCCENTORES QVATVOR SIGVLI [SINGVLI] I ST IIII

RECTOR SCHOLARIV [SCHOLARIVS] I ST -

SEDECIM CHORALES SIGVLI [SINGVLI] 5 ST VIII

SEX VIRGIFERI SIGVLI [SINGVLI] I ST VI

ORGANISTA III ST -

CALCANS FOLLES II ST -

CAMPANARI9 [CAMPANARIVS] PRO PVLSATIONE CAMPANE [CAMPANAE] VI ST -

PSENTES [PRAESENTES] PLATI [PRAELATI] ET CANONICI ABSENTIV [ABSENTIVM] PLATORV [PRAELATORVM] ET CANONICORVM PECVNIA [PECVNIAM] EQVALITER INTER SE DIVIDENT

vertaling :

FUNDATIE VAN DE ZEER EERBIEDWAARDIGE HEER GEORGIUS VAN EGMONT, BISSCHOP VAN UTRECHT

IK, GEORGIUS VAN EGMONDT BIJ DE BARMHARTIGHEID EN GRATIE VAN DE ALMACHTIGE GOD BISSCHOP VAN UTRECHT, STICHT TER ERE VAN DE DRIEMAAL HEILIGE, HOOGVERHEVEN EN VOOR DE GEHELE SCHEPPING VERERENSWAARDIGE EUCHARISTIE IN DE CATHEDRALE KERK VAN UTRECHT EEN MIS DIE TOT IN LENGTE VAN JAREN OP TELKENS DE EERSTE RUSTDAG VAN ELKE MAAND VAN HET JAAR GEVIERD MOET WORDEN TOT HEIL VAN MIJN ZIEL EN VOORSPOEDIGE VERSTERKING VAN DE DEVOTIE DER GELOVIGEN ONDER DEZE VOLGENDE VOORWAARDEN :

ALLEREERST WIL IK DAT DEZE MIS WORDT GEVIERD BIJ HET HOOFDALTAAR VAN DE CATHEDRALE KERK MET DEZELFDE CEREMONIËN WAARMEDE DE DRIEVOUDIGE FEESTEN IN DEZELFDE KERK GEVIERD PLEGEN TE WORDEN, HET OFFERTORIUM UITGEZONDERD.

DEZE MIS ZAL WORDEN GEVIERD OP HET ZEVENDE UUR VANAF DE EERSTE DAG VAN IUPPITER (DONDERDAG) NA HET FEEST VAN DE REINIGING (NL. VAN MARIA, 8 JANUARI) TOT DE EERSTE DAG VAN IUPPITER VAN DE MAAND DECEMBER IN DE OVERIGE TIJD [?] OP DE HELFT VAN HET ACHTSTE UUR. EERST ZAL ECHTER DE SALVATOR-KLOK WORDEN GELUID OP HET KWARTIER VAN HET UUR

DE SUFFRAGANEUS [.....] VAN UTRECHT ZAL DEZE MIS CELEBREREN EN WANNEER DEZE AFWEZIG OF VERHINDERD IS EEN KANUNNIK VAN DEZELFDE KERK DIE EEN PREBENDE GENIET

DE DIAKEN, SUBDIAKEN, DE PROVISORES EN DEGENEN DIE HET ALLELUIA OF DE TRACTUS ZINGEN, ZULLEN OP GELIJKE WIJZE GEPREBENDEERDE KANUNNIKEN VAN DEZELFDE KERK ZIJN. DEGENE DIE DEZE MIS GAAT CELEBREREN MOET, GEKLEED IN PRIESTERLIJK GEWAAD, UIT DE SACRISTIE HET VERERENSWAARDIG SACRAMENT TOT AAN HET HOOFDALTAAR BRENGEN. WANNEER HIJ DAAR IS AANGEKOMEN ZAL HET KOOR ALS ZANG AANHEFFEN : " O SALUTARIS HOSTIA [ O HEILZAME HOSTIE] GIJ DIE DE POORT DES HEMELS OPENT. VIJANDIGE OORLOGEN ZETTEN ONS ONDER DRUK. GEEF KRACHT EN BRENG HULP".

WANNEER DE MIS IS BEËINDIGD ZAL DE PRIESTER DE ZEGEN GEVEN MET HET VERERENSWAARDIG SACRAMENT TERWIJL HET KOOR ONDERTUSSEN ZINGT : " ONZE BESCHERMER, ZIE ONS AAN EN ONDERDRUK DEGENEN DIE VOOR ONS EEN HINDERLAAG LEGGEN. BEWAAR UW DIENAREN DIE GIJ MET UW BLOED HEBT VRIJGEKOCHT. NADAT DE ZEGEN MET HET VERERENSWAARDIG SACRAMENT IS GEGEVEN ZAL HET KOOR MET LUIDE STEM PSALM 145 LEZEN : "PRIJS, MIJN ZIEL, DE HEER. IK ZAL DE HEER PRIJZEN IN MIJN LEVEN". NADAT DIT BEËINDIGD IS, ZAL DE PRIESTER STAANDE BIJ HET ALTAAR MET LUIDER STEMME ZEGGEN "MAAK UW SLAAF BEHOUDEN". HET KOOR ANTWOORDT DAAROP : "MIJN GOD, IK HOOP OP U". DE PRIESTER OP ZIJN BEURT : "ZEND HEM HULP UIT HET HEILIGE" EN HET KOOR :"EN BESCHERM HEM VANUIT SION". DE PRIESTER [ZAL ZEGGEN] : "HEER, VERHOOR MIJN GEBED". HET KOOR : "EN MOGE MIJN GESCHREEUW TOT U KOMEN". DE PRIESTER : "DE HEER ZIJ MET U, LATEN WIJ BIDDEN. GOD, HERDER EN LEIDSMAN VAN ALLE GELOVIGEN, RICHT WELWILLEND UW BLIK OP UW DIENAAR GEORGIUS DIE GE ALS HERDER AAN HET HOOFD HEBT WILLEN LATEN STAAN VAN UW KERK EN GEEF HEM, ZO VRAGEN WIJ U, EEN WOORD EN EEN VOORBEELD WAARMEE HIJ KAN BEREIKEN DAT HIJ SAMEN MET DE HEM TOEVERTROUWDE KUDDE DOOR DE HERE AANKOMT IN HET EEUWIGE LEVEN". WANNEER IK HEENGEGAAN BEN UIT HET LEVEN ZAL HET KOOR OP DE PLAATS VAN DE EERDER VERMELD PSALM PSALM 50 ZEGGEN :"GOD, HEB MEDELIJDEN MET MIJ" MET DE CLAUSULA "EEUWIGE RUST" MET DE VERZEN DIE GELEZEN PLEGEN TE WORDEN VOOR DE OVERLEDENEN MET HET VOLGENDE GEBED : "GEEF, HEER, ZO VRAGEN WIJ U, DAT GIJ HET VERGUNT DAT DE ZIEL VAN UW DIENAAR BISSCHOP GEORGIUS DIE GIJ HEBT UITGELEID UIT DE MOEITEVOLLE STRIJD VAN DEZE WERELD DOOR DE HEER DEELGENOOT MOGE ZIJN VAN DE GEMEENSCHAP VAN UW HEILIGEN.

VOOR HET TOT IN LENGTE VAN JAREN ZINGEN VAN DEZE MIS OP TELKENS DE EERSTE RUSTDAG VAN ELKE MAAND VAN HET JAAR STICHT, GEEF EN BESTEM IK EEN BEDRAG VAN 140 KAROLUSGULDENS DIE, VERDEELD OVER DE TWAALF MAANDEN VASTSTAAN, VOOR IEDERE MAAND 11 FLRIJNEN EN 13 STUIVERS EN EEN WEINIG MEER. IK WIL DAT DEZE ELKE MAAND, ZOLANG DEZE MIS WORDT GEZONGEN OP DE VOLGENDE WIJZE WORDEN VERDEELD :

DE BISSCHOP VAN UTRECHT 20 [GULDENS]

DE SUFFRAGANEUS VAN UTRECHT 10 GULDENS

DE DIAKEN EN SUBDIAKEN ELK 2 GULDENS EN 4 STUIVERS

TWEE PROVISORES ELK 2 GULDENS EN 4 STUIVERS

DE ZANGERS VAN ALLELUIA OF TRACTUS ELK 1 GULDEN

TWEE DIENAARS VAN HET ALTAAR 1 GULDEN EN 2 STUIVERS

TWEE SACRISTAE ELK 2 GULDENS EN 4 STUIVERS

DE BEHEERDER VAN DE SCHATKIST VOOR KAARSEN 30 GULDENS

DE KAPELAAN VAN DE SUFFRAGANEUS 2 GULDEN

DE KANUNNIK DIE IN AFWEZIGHEID VAN DE SUFFRAGANEUS CELEBREERT 4 GULDENS

TWEE VERDELERS VAN DE PRESENTIEGELDEN 1,5 [?] GULDEN EN 3 STUIVERS

4 ZANGERS ELK 1 GULDEN EN 4 STUIVERS

DE RECTOR VAN DE SCHOOL 1 GULDEN

12 KOORKNAPEN ELK 1/2 [?] GULDEN EN 8 STUIVERS

6 VIRGIFERI ELK 1 GULDEN EN 6 STUIVERS

DE ORGANIST 3 GULDEN

DE BALGENTRAPPER 2 GULDEN

DE KLOKKENLUIDER VOOR HET LUIDEN VAN DE KLOK 6 GULDEN

WAT ER VAN BOVENGENOEMDE VERDELINGEN OVER ZAL ZIJN ZAL IN DRIE DELEN WORDEN VERDEELD WAARVAN ER TWEE ZULLEN TOEKOMEN AAN PRELATEN EN KANUNNIKEN, GELIJK ONDER ELKAAR TE VERDELEN, BEHALVE DAT DE AARTSDIAKEN, DE DEKEN EN DE AARTSSUBDIAKEN EEN DUBBELE PORTIE ZULLEN HEBBEN. eEN DERDE DEEL ZAL TOEVALLEN AAN DE VICARII, GELIJK ONDER ELKAAR TE VERDELEN.

DE AANWEZIGE PRELATEN EN KANUNNIKEN ZULLEN HET GELD VAN DE AFWEZIGE PRELATEN EN KANUNNIKEN GELIJKELIJK ONDER ELKAAR VERDELEN.

DE PRESENTIEGELDEN VAN DE AFWEZIGE VICARII ZULLEN DE OVERIGE VICARII ONDER ELKAAR VERDELEN. ZO ZAL HET OP SOORTGELIJKE MANIER GEBEUREN TEN AANZIEN VAN DE AFWEZIGE ZANGERS, DE VIRGIFERI, EN DE KOORZANGERS WIER PRESENTIEGELDEN DE OVERIGE AANWEZIGEN ONDER ELKAAR ZULLEN VERDELEN. INDIEN DE UTRECHTSE BISSCHOP NIET AANWEZIG IS BIJ DE TAAK VAN VOORNOEMDE MISWIL IK DAT HET PRESENTIEGELD VAN DE BISSCHOP VERDEELD WORDT ONDER DE VICARII OPDAT ZE DES TE VURIGER BIDDEN IN PLAATS VAN DE AFWEZIGE BISSCHOP. IK WIL DAT NIEMAND VAN DEZELFDE KERK DEEL ZAL KRIJGEN AAN DEZE VOORNOEMDE VERDELINGEN DOOR WELKE NOODZAAK DAN OOK HIJ WORDT VASTGEHOUDEN ALS HIJ NIET BIJ DE EREDIENST [?] IS GEWEEST IN HET GROTERE KOOR VOORDAT HET KOOR HET "O SALUTARIS HOSTIA" AANHEFT EN DAAR ZOLANG BLIJFT EN VAN EEN OF ANDERE UITGANG [?] TOTDAT DE PRIESTER DIE DE MIS HEEFT GECELEBREERD NADAT DE LAATSTE COLLECTA VOOR DE LEVENDE OF DODE BISSCHOP IS AFGEROND, WEGGAAT NAAR DE SACRISTIE.

DE KAPELAAN VAN DE GROTERE KERK VAN UTRECHT ZAL NA GELD VAN MIJ OF DE UITVIERDES VAN MIJN TESTAMENT VOOR DE EEUWIGDURENDE INACHTNEMING VAN BOVENGENOEMDE MIS ONTVANGEN TE HEBBEN, GEHOUDEN WORDEN EEN BRIEF TE GEVEN , GEZEGELD MET HET GEWONE ZEGEL VAN DE KAPELAAN DAT DE UITGAVEN DIE MET HET OOG HIEROP ZIJN AANGEGAAN [?] NOOIT ONTBINDBAAR ZULLEN ZIJN [....] . VAN DEZE BRIEF ZAL EEN AUTHENTIEK EXEMPLAAR BIJ MIJ BERUSTEN EN DE BRIEF ZELF ZAL, VAN ZEGEL VOORZIEN, OVERHANDIGD WORDEN AAN HET TOEZICHT VAN DE MAGISTRAAT VAN UTRECHT EN GEDEPONEERD WORDEN IN HET STADSARCHIEF OPDAT WANNEER BIJ GEVAL - WAT GOD MOGE VERHOEDEN - DEZE VROME INSTELLING NIET NAAR BEHOREN IN ACHT WORDT GENOMEN OF GEHEEL EN AL WORDT ONDERBROKEN, DE MAGISTRAAT VAN DE STAD UTRECHT DAN DE GENOEMDE JAARLIJKSE BEDRAGEN AANWENDT TOT GEBRUIK EN ONDERSTEUNING VAN DE KLEINE ARMEN VAN DE GEMEENSCHAP, ONDERTUSSEN TERWIJL MET HET TERVOREN VERMELDE TOTAAL VAN DE BIJDRAGE DE MIS ZAL WORDEN GECELEBREERD ZAL IK ERVOOR ZORGEN DAT DE VERDELING DOOR MIJN VICARIUS ALGEMEEN PLAATSVINDT EN ALS IK DIT BIJ TESTAMENT HEB GELEGATEERD WIL IK DAT HET VERSCHULDIGDE BEDRAG ZOALS HIERVOOR GENOEMD, NIETTEMIN ONONDERBROKEN WORDT BESTEED OM DEZE FUNDATIE VAN MIJ MOGELIJK TE MAKEN.

MOTTO VAN DE BRANDWEER TE KAMPEN

NIL VIGILIBUS ARDUUM

nil = nihil vigil, vigilis : waakzaam arduus : zwaar, moeilijk

BOVEN DE INGANG VAN DE VOORMALIGE LATIJNSE SCHOOL TE KAMPEN

SEMINARIUM ECCLESIAE AC REIPUBLICAE

COGNITIO LINGUARUM CLAVIS SCIENTIAE

RUIT HORA

cognitio, cognitionis : kennis lingua : taal clavis, clavis : sleutel scientia : wetenschap ruere : voortsnellen hora : uur, tijd

BOVEN MARKTHAL IN DEVENTER

FIDE SED CUI VIDE

fidere [met dativus] vertrouwen op sed : maar cui : op wie videre : zien, oppassen

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN:

D.O.M.

MEMORIAE

MARGARETAE DE MEURS QUE HANC

ECCLESIAM ET PAUPERES BONORUM

HAEREDES INSTITUIT

d.o.m. : deo optimo maximo : aan de allerhoogste God que = quae haeres, haeredis : erfgenaam

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

D.O.M.

SUSANNA DE MEURS POSUIT

QUE CUM SORORE SUA

MARGARETA SACRUM QUOTIDIANUM

FUNDAVIT

soror, sororis : zuster

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

D.O.M.

RUS ADMODUM ET AMPLISSIMUS DUS IACOBUS

GUILIELMUS IANSSENS HUIUS INSIGNIS

ECCLESIAE CAN AC VICEDECANUS PRO

APLICUS I.U. LICENTIATUS ET FUNDATOR

VICEDECANATUS ET CONFUNDATOR

CANONICATUS PONI CURAVIT

rus = reverendus : eerbiedwaardig admodum : zeer, bijzonder dus : dominus

huius : genitivus van haec, deze can = canonicus : kanunnik i.u. = iuris utriusque : van [in] beide rechten, nl. het kerkelijk en het wereldlijk recht

poni curare : laten plaatsen

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

JUGI MEMORIAE SPECTABILIUM BENEFACTORUM

D. THOMAE HUYGHMAN ET B.D. HENRICI HILLEWERVE

QUORUM UNUS FUNDUM HUIC AEDI A SOLO EXCITANDA[E]

A MCCCCCIV SUAMET IMPENSA LARGITUS EST

ALTER ERECTAM A MDCLVI IN ECCLESIAM COLLEGIATAM

CANONICATU MISSA QUOTIDIANA ET ANNIVERSARIO

INSTRUCTA ARTIFICUM PRINCIPUM SCALPRO ARA MAJORI

LAUTO MICANTIS AURO ARGENTOQUE CAELATO

SACRAE SUPELLECTILIS NUMERO

AUXIT HONESTAVIT DITAVIT

UT AMBORUM OFFICIA POSTERIS LAUDI PERENNENT ET STIMULO

MAGISTRI FABRICAE HANC DIVI THADAEI STATUAM

A MDCCCXLVII IN PERPETUAM GRATI ANIMI TESSERAM L.M.P.CC.

TU QUI TRANSIS

HOS ET ILLOS COELESTIUM DONORUM DISTRIBUTORI PIUS

COMMENDA

jugi :.......spectabilis : aanzienlijk benefactor : weldoener quorum : van wie huic : dativus bij haec, deze fundus : stuk land

aedes, aedis : kerk solum : grond, bodem excitare : oprichten a = anno suus : eigen -met : versterkt 'sua' impensa, -ae : kosten, uitgaven largiri : schenken [largitus est : heeft geschonken] alter : de tweede erectus : opgericht collegiatus : verbonden canonicatus, -us : kapittel quotidianus : dagelijks anniversarius : jaarlijks artifex, artificis : ambachtsman scalprum : beitel lautus : puur micare : glanzen aurum : goud argentum : zilver caelare : ciseleren supellex, supellectilis : meubilair, huisraad augere [perfectum : auxi] vergroten, eren ditare : verrijken, begiftigen ambo, amborum : beiden posteri, posterorum : nageslacht laus, laudis : lof [laudi : tot lof] perennare : voortduren, lang blijven bestaan stimulus : prikkel [stimulo : tot prikkel] divus : goddelijk Thadaeus : .........statua : beeld tessera : teken l.m.p.cc. = monumentum poni curaverunt [?] transire : voorbijgaan caelestis : hemels donum : geschenk distributor, -oris : schenker commendare : aanbevelen

EPITAAF IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

D.O.M.

HOSPES VIATOR QUI PEDEM

HUC REFERS TUUM

SUBSISTE QUAESO PAULULUM

ATQUE RESPICE

UT CUI ISTUD SIT MONUMEN

TUM INTELLIGAS

d.o.m. : deo optimo maximo hospes, -itis : vreemdeling viator, -oris : reiziger qui : gij die pedem referre : zijn schreden richten huc : hierheen subsistere : blijven staan quaeso : verzoek ik u paululum : een weinig respicere : kijken ut [met coniunctivus ] : opdat [verbinden met 'intelligas'] cui : voor wie [afhankelijk van 'intelligas'] istud : dat

HIC E REGIONE CONDITUS

EST GISLENIUS

AB ASSELIERS CUI PATRIA

QUIDEM FUIT

BRUXELLA SED IS MUNERI

BUS HIC PUBLICIS

ANTVERPIAE CUM LAUDE

SUMMA ET GRATIA

FUNCTUS PER ANNOS PLUS

MINUS OCTODECIM

IN DIGNITATE HUIUS REI

IPSE PUBLICAE

FOELICITER VERSATUS OBIIT

condere : bijzetten quidem : weliswaar munus, muneris : taak fungi [met ablativus] : uitoefenen per : gedurende octodecim : achttien dignitas, -atis : waardigheid res publica : staat foeliciter : op gelukkige wijze versari : zich bevinden

ANNUM AGENS

NONUM ATQ QUINQUAGESI

MUM DECIMA DIE

IANUARII SUPERSTITE

CONIUGE IPSIUS

CUM QUINQ LIBERIS QUI

EIDEM HOC ET SIBI

ET POSTERIS PIAE POSUE

RE MEMORIAE

annum agere : een jaar door brengen quinquagesimus : vijftigst superstes, -itis : overlevend coniunx, coniugis : echtgenote liberi : kinderen eidem : voor dezelfde posteri : nakomelingen posuere = posuerunt

TEKST OP HET GRAF VAN PETRUS PAULUS RUBENS IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

D.O.M.

PETRUS PAULUS RUBENIUS EQUES

JOHANNIS HUIUS URBIS SENATORIS

FILIUS STEINI TOPARCHA

QUI INTER CAETERAS QUIBUS AD MIRACULUM

EXCELLUIT DOCTRINAE HISTORIAE PRISCAE

OMNIUMQUE BONARUM ARTIU. ET ELEGANTIARU. DOTES

NON SUI TANTUM SAECULI

SED ET OMNIS EVI

APPELLES DICI MERUIT

ATQUE AD REGUM PRINCIPUMQ VIRORUM AMICITIAS

GRADUM SIBI FECIT

A PHILIPPO IV. HISPANIARUM INDIARUMQ REGE

INTER SANCTIORIS CONCILII SCRIBAS ADSCITUS

ET AD CAROLUM MAGNE BRITANNIE REGEM

ANNO MDCXXIX DELEGATUS

PACIS INTER EOSDEM PRINCIPES MOX

FUNDAMENTA FELICITER POSUIT

OBIIT ANNO SAL. MDCXIXXX

eques, equitis : ridder huius : van deze urbs, urbis : stad filius : zoon toparcha : bestuurder caeterus : overig [caeteras verbinden met ' dotes'] excellere : uitblinken priscus : oud, van vroeger artiu[m] elegantiae, -arum : kundigheden dos, dotis : gave saeculum : eeuw tantum : slechts evi = aevi aevum : tijdperk Apelles : een legendarisch schilder uit de Oudheid dici : genoemd worden merere : verdienen rex, regis : koning princeps, principis : vorstelijk gradum sibi facere : zich toegang verschaffen sanctius concilium : geheimraad scriba : secretaris adscitus : toegevoegd magne = magnae fundamenta pacis : de fundamenten van vrede eosdem : dezelfde mox : weldra ponere [perf. posui] : plaatsen sal[utis] : van : salus, salutis : heil

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

HIC IACET REMUNERATIONEM AETERNAM EXPECTANS R[EVERENDUS] D[OMINUS] IOANNES ENGELGRAVE

I[URIS] U[TRIUSQUE] L[ICENTIATUS]

PROTONOT[ARIU]S APLICUS

HUIUS INSIGNIS COLL ECCLESIAE

DUM VIVERET CANONICUS THESAURARIUS ET ACTUARIUS QUI FUNDATIS TRIBUS MATUTINIS CUM MISSA INFRA LAUDES DUOBUS ANNIVERSARIIS IN CAPITULUM ET ECCLESIAM MUNIFICUS EX HAC VITA DECESSIT 5 8BRIS 1745 AETATIS 64

remuneratio, -onis : beloning ius utrumque : het wereldlijk en kerkelijk recht thesaurarius : beheerder van de kerkschat actuarius :

fundare : stichten matutinae : metten

munificus in : vrijgevig jegens

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

ANNAE VAN DE BOSCH CONIUGI CARIS[SIMAE] IOANN[IS] GHYSEN OBIIT XXVI AUGUSTI MDXCII ILLE VERO UXOREM SECUTUS ANNO MDCXV APRILIS XXV

coniunx, -igis : echtgenote carus : dierbaar sequi, secutus sum : volgen

RESURRECTIO CHRISTI VICTORIA NOSTRA

QUOD DEUS CONIUNXIT HOMO NON SEPARET

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

HIC IACET FRANSOESA DE SORIA VIRGO FILIA FRANCISCI DE SORIA NOBILIS HISPANI AEQUITIS AURATI OBIIT ULTIMA MENSIS MAII ANNO 1575 PHILIPPUS FRAN[...] DE SORIA FRANCI NEPOS OBIIT 31 D SEPT ANNO 1690 [.....]...IDENS EIUS UXOR OBIIT

aeques [=eques], aequitis : ridder auratus : gouden ultimus : laatst

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

D[EO] O[PTIMO] M[AXIMO] S[ACRUM]

MONUMENTUM

D[OMINI] DANIELIS GERARDI MELYN

EQUITIS AURATI DUM VIVERET

TOPARCHAE DE SWYNDRECHT

HUIUS URBIS QUONDAM ELEEMOSYNARII OBIIT 16 JULI 1744

ET D[OMINAE] ANNAE MARIAE IOSEPHI DE LANNOY

DOMINAE HAEREDITARIAE DE SWYNDRECHT UXORIS PRAEFATI DOMINI

OBIIT 17 9BRIS 1746

praefatus : voornoemd

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

CHRISTO RESURGENTI SAC[RUM]

INTEGRAE VITAE VIRO

PICTORI EXIMIO

HENRICO VAN BALEN CUIUS VIRTUTEM IMITABITUR POSTERITAS LONGIOR AETAS MARGARETA BRIERS CONIUGI 17 IUL 1632

DENATO ..............OBIIT 25 OCTOBR[IS] ANNO 1634 HORUM TUIQUE TE MEMOREM VULT BENIGNE LECTOR

BEATA SPES MORTALIUM

resurgere : weer opstaan integer : zuiver eximius : uitzonderlijk imitari : nabootsen denatus : overleden te memorem <esse> benignus : welwillend [benigne : vocativus]

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

NOBILIS DOMINUS JOANNES DONCKER OBIIT VII MAII ANNO MDXCI

ET NOBILIS DOMINA MAGDALENA HOCKAERT UXOR EIUS

OBIIT VIII IUNII MDCXI IN NAVI MAIORI HUIUS ECCLESIAE SEPULTI

RIP

navis, -is : schip [van de kerk] sepultus : begraven

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

IN NUBIBUS CAELI VENTURUM IUDICEM HIC EXPECTAT REV[ERENDUS] ADM[IRANDUS] D[OMINUS] EMMANUEL VAN HORENBEECK HUIUS INSIGNIS ECCLESIAE CANONICUS PROTONOTARIUS APLICUS QUI IN PATRUI FUNDATIONEM MUNIFICUS IN PAUPERES BENEVOLUS AC MATUTINI ET ANNIVERSARII FUNDATOR

DEPOSITO CORRUPTIBILI CORPORE INDUIT INCORRUPTIONEM

ANNO 1719 AETATIS SUAE 66 CANONICATUS 40 DIE 21 SEPTEMBRIS

RIP

nubes, -nubis : wolk venturus : zullende komen iudex, -icis : rechter patruus : oom munificus in : vrijgevig jegens benevolus : welwillend corruptibilis, -is : vergankelijk incorruptio, -onis : onvergankelijkheid

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

D[OMINO] ADRIANO ROCKOX I[URIS] U[TRIUSQUE] L[ICENTIATUS]

IN CATH[OLICA] HUIUS URBIS AEDE CANONICO DE NUMERO NOBILIUM GRADUATORUM QUEM DEUS AETATE SEPTUAGENARIUM EVOCAVIT RESIDENTIAE CONTINUATAE ANN XL AN[NO] CHRISTI MDCXXXVIII DIE VI DECEMB

ius utrumque : het wereldlijk en het kerkelijk recht aedes, aedis : kerk graduatus :

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN [bij een beeld van de heilige Bruno]

HOC PII AMORIS SYMBOLUM DIVO BRUNONI CONSECRAT[UM] D[OMINA] ANNA MARIA VANDEN BERGH UXOR PIAE MEMORIAE D[OMINI] ANTHONII BENEDICTI VAN WONSEL IN MEMORIAM FILII SUI IOANNIS ANTHONII ANNO 1706 PER 9 MEN[SES] HOC IN CONUB NOVITII EMERITI QUI DIEM CLAUSIT EXTREMUM 17 IANUARII 1707

RIP

pius : vroom consecratus : gewijd conubium : huwelijk novitius : nieuweling

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

S[ANCTO] IOSEPH DEIPARAE SPONSO CHRISTIQUE NUTRITIO CONFRATERNITAS EI DEVOTA P

ANNO MDCCCLXXX

sponsus : verloofde Deipara : moeder Gods confraternitas, -atis : broederschap

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

ET PIAE MEMORIAE

CAROLI CONSTANTINI VAN KERCKHOVE

VIDUI MARIAE IOANNAE BOLLIER ORD[INIS] LEOP[OLDI] EQUITIS

NATUS IN LOKEREN 23 MAII 1797

CUM HUIC CIVITATI SESE DICASSET

CONCILIO MUNICIPALI ET NEGOTIATORUM COMITIIS ADSCRIPTUS PRAESIDISQUE CURIAE COMMERCII MUNERE FUNCTUS

PIE OBIIT IN PRAEDIO SUO RUSTICO IN HOVE

20 IANUARII 1845

RIP

viduus : weduwnaar se dicare : zich wijden dicasset = dicavisset concilium municipale : stadsraad negotatiator, -oris : handelaar praeses- idis : voorzitter munus, muneris : taak, functie fungi + ablativus : vervullen praedium : landgoed rusticus : op het platteland

MEMORIEPLAAT IN DE RUBENSKAPEL VAN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOMINA HELENA FORMENTIA VIDUA AC LIBERI VELLUM HOC ARAMQUE AC TABULAM DEIPARAE CULTUI CONSECRATU MEMORIAE RUBENIANAE L[IBENS] M[ERITO] PONI CURARUNT

vellum : doek tabula : schilderij Deipara : moeder Gods cultus, -us : verering curarunt = curaverunt

MEMORIEPLAAT IN DE RUBENSKAPEL VAN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM S[ACRUM]

ALBERTUS RUBENIUS PET[RI] PAUL[I] FIL[IUS] REGI CATHOL IN SANCTIORE CONSILIO A SECRETIS HIC SITUS EST QUI POLITIORIS OMNIS LITTERATURAE HISTORIAE GRAECAE ET ROMANAE REIQUE ANTIQUARIAE COGNITIONE NEMINI CEDENS HONORIS MEDIO IN CURSU DECESSIT AN[NO] SAL[UTIS] MDCLVII KAL[ENDIS] OCTOB[RIS] AETAT[IS] XLIII

D[OMINA] CLARA DEL MONTE MARITI CARISSIMI DESIDERIO AEGRA VIXQUE ELAPSO MENSE IPSUM SECUTA SACRO PERPETUO IN HOC SACELLO PIE FUNDATO OBIIT AETAT[IS] XXXIX

RIP

a secretis : secretaris politus : gepolijst, beschaafd cognitio, -onis : kennis nemo, neminis : niemand cedere + dativus : wijken voor desiderium : verlangen, gemis aeger : ziek vix : nauwelijks elabi, elapsus sum : verstrijken sacellum : kapel, heiligdom

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

PIAE MEMORIAE

ANNAE MARIAE IOANNIS ET NICOLAI VINCQUE

RELIGIONE IN DEUM

CURA ET SOLLICITUDINE IN PROPINQUOS

DUM VIVERENT FUERE CONSPICUI DECESSERUNT

ANNA MARIA FILIA DEVOTA 30 APRILIS 1707

IOANNES 12 IANUARII 1710

NICOLAUS 30 AUGUSTI 1715

RIP

religio, -onis : vroomheid sollicitudo, -inis : bezorgdheid propinqui : verwanten fuere = fuerunt conspicuus : opvallend decedere : overlijden devotus : toegewijd

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

DOM

ET MAGDALENAE MARTINY ANTVERPIENSI EX MARTINYORUM FAMILIA APUD BRUXELLENSES PROGNATAE UXORI SUAE DILECTAE GUILIELMUS MARCQUIS ANTVERPIENSIS MEDICINAE DOCTOR UNA CUM PROLE SUPERSTES POSUIT

OBIIT 18 OCTOBRIS 1648

prognatus : verwant dilectus : bemind una cum : samen met proles : nageslacht superstes, superstitis : overlevend

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

HIC TERRAE DEPOSITUM SUUM REDDIDIT IACOBUS EDELHEER

TOPARCHA DE HOOFTUUNDER E NOBILI ET CONSULARI A SOECULIS APUD LOVANIENSES STIRPE URBI ANTVERPIENSI A CONSILIIS ET IN CAUSIS PUBL PATROCINIO PER ANNOS XXXIII SINDICUS PRIMARIUS INTER DELEGATOS BRABANTIAE ORDINES RECENS CAMERAE BIPARTITAE VIII VIRATU EX PARTE CATHOLIC MAIEST CLARUS UT DOCTORUM SI ULLUS CULTOR SIC IPSEMET VARIE DOCTUS ET ELEGANTIARUM OMNIUM INGENIO ET MORIBUS COMPENDIUM SEXAGENARIO MAIOR AD PLURES ABIIT

ANNO MDCLV ID IUL

ELISABETHA VAN LEMENS

MORIBUS ET VIRTUTE EGREGIA EIUS CONIUX QUINQUAGENARIA DECESSIT ANNO MDCL

VIATOR HINC NON ABI NISI PIIS MANIBUS BENE APPRECERIS

HHMPP

depositum : overschot toparcha : heer soeculum = saeculum stirps, stirpis : afkomst, oorsprong viii-viratus : achtmanschap ut....sic : zoals......zo cultor doctorum : beschermer van kennis, beoefenaar van wetenschappen compendium : samenvatting apprecare : bidden

MEMORIEPLAAT IN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

RESURRECTIONI SACR[UM]

IRREFRAGABILIS FATI NECESSITAS

ET CRUDAE MORTIS TELA CRUDELIA

QUEIS IPSI REGES CEDANT AC MONARCHAE

FERDINANDO HELMAN

HUIC MAGNAE URBI A CONSILIIS ET ELEEMOSYNIS

MATURAE GRAVITATIS AC CHRISTIANAE SYNCERITATIS VIRO

ET CATHARINAE VANDER VEKEN

MATRONAE OPT[IMAE] LECTISS[IMAE] UXORI SECUNDAE

NAM PRIMAM ALII CINERES TEGUNT QUIN ET

CORNELIAE VANDER VEKEN

CONIUGI PETRI HELMAN QUI PARENTI SUISQ[UE]

MARMOREUM HOC MONUMENTUM VIVENS STATUIT

OBIIT FERDINANDUS MDC XVII AUG

EO IMUS OMNES NEC REDIMUS NISI ULTIMA BUCCINA CLANGAT

resurrectio, -onis : opstanding irrefragabilis, -is : onlosmaakbaar necessitas, -atis : noodzaak crudus : wreed tela : wapens queis = quibus cedere + dativus : wijken voor maturus : rijp gravitas, -atis : ernst sinceritas, -atis : oprechtheid lectus : dierbaar cinis, cineris : as, aarde eo : daarheen buccina : bazuin clangere : weerklinken

********************************

HIC EXPECTAMUS BEATAM SPEM ET ADVENTUM GLORIAE

TEKST OP KOORHEK VAN DE ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

EXALTARI OPORTET FILIUM HOMINIS

MEMORIEPLAAT ST. JACOBSKERK TE ANTWERPEN

PIAE MEMORIAE

CAROILI JOS PHIL DE BROUCHOVEN COMITUS DE BERGEYCK BRUX ORD[INIS] LEOP[OLDI] EQ[UITIS]

AD POP[ULUM] BELG[ICUM] COMITIA ANNO 1830 ET 1831 DELEGATI EIUSQUE CONIUGIS

EMILIAE JOS MORETUS QUI VIRTUTIBUS ET PROGENIE NOBILES IMPROVISO HEU LETHO ABLATI

HAEC 14 JAN 1865 AET[ATIS] ANNO 56

ILLE 4 SEPT 1875 ANNOS NATUS 74

ULTIMAE BUCCINAE SONITUM PROPITIUMQUE IUDICEM

AD BEATAE MARIAE VIRG IN HOBOKEN PRAESTOLANTUR

PRAEN[OTANDUS] D[OMINUS] FLORIMUNDUS JOS DE BROUCHOVEN COMES DE BERGEYCK NAMURC

LUDOVICI FRATRIS CAROLI F ORD[INIS] S[ANCTI] GREG[ORII]

M COMM CUM PRAE[NOTANDA] CONI[UGE] ALICE MAR LUD CAR DE BROUCHOVEN COMITISSA DE BERGEYCK UNICA EOR[UM] FILIA HANC DEIPARAE VIRGINIS IMAGINEM EXIMIAM RAPHAELIS SANCTI GEMMAM P ANNO 1878

comes, comitis : graaf eques, equitis : ridder comitium : vergadering delegatus : afgevaardigde progenies, -ei : nageslacht improvisus : onverwacht lethum : dood ablatus : weggerukt ultimus : laatst buccina : bazuin sonitus, -us : geluid propitius : genadig praestolari : wachten op praenotandus : eerbiedwaardig comitissa : gravin Deipara : moeder Gods gemma : edelsteen

OPSCHRIFT OP DE WONING VAN DE OUDERS VAN RUBENS AAN DE MEIR TE ANTWERPEN

HAS AEDES ILLUSTRISSIMI RUBENI JOANNES MARIA PYPELINCK INHABITAVERUNT PARENTES REAED[IFICATAS] 1854

aedes, aedium : huis inhabitare : bewonen reaedificare : herbouwen

MONUMENT IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

ILL[USTRISSI]MO AC REV[ERENDISSI]MO D[OMI]NO

F. AMBROSIO CAPELLO

ORD[INIS] PRAEDICATORUM

VII ANTVERP EPISCOPO

IN VITA ET IN MORTE

ARCHI-ELEEMOSYNARIO

(DIXI SATIS)

ELEEMOSYNARII EX ASSE HAEREDES

UNO ET GRATO ANIMO P.P.

MDCLXXVI

ordo praedicatorum : orde van de predikheren as, assis : geld, kapitaal

haeres, haeredis : erfgenaam p.p. posuerunt

MONUMENT IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

DOM

F. MARIUS AMBROSIUS CAPELLO

EX DENOMINATO YPRENSI

VII EPISCOPUS ANTVERPIAE

IBIDEM NATUS ANNO 1597

F. ORD. PRAEDIC. PROFESSUS ANNO 1613

OBIIT ANNO 1676

TEKST OP GEBRANDSCHILDERD RAAM IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

SEPTIMUS ANGLORUM REX PRUDENS REXQ BENIGNUS HENRICUS REGNUM BELLI VIRTUTE RECEPIT CRUDELI BRITO SUPERATO MARTE TIRANNO CONNUBIOQUE DOMUM CLARUS CONNIUNXIT UTRAMQUE

ELISABETA FUIT CONIUX ET REGIA PROLES NOBILIS EDVARDI REGIS PIA FILIA QUARTI FOEMINA PROGENIE ILLUSTRIS DECORAQUE FORMA PERPETUO IN MISEROS CLEMENS CUNCTISQUE BENIGNA RESTAURATUM CURA OEDILITATIS HUIUS ECCLESIAE NECNON SOCIETATIS REGIAE HAC IN URBE BONIS ARTIBUS PROMOVENDIS OLIM INSTITUTAE

ANNO MDCCCLXXIX

septimus : zevende Anglus : Engels connubium : huwelijk domus utraque : beide huizen proles : nakomelinge foemina = femina progenies, -iei : nageslacht forma : schoonheid clemens in : lankmoedig jegens oedilitas = aedilitas promovere : bevorderen

STEEN IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN TER HERINNERING AAN DE GESNEUVELDEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

AD MAIOREM DEI GLORIAM ET IN MEMORIAM MILLIENS MILLIUM

NOSTRORUM QUI EX IMPERIO BRITANNICO UNDIQUE COORTI ANNO DOMINI MCMXIV MCMXVIII IN BELLO PRAETER OMNIA MEMORANDO VITAM PRO PATRIA PROFUDERUNT

QUORUM PARS MAGNA IN TERRA BELGICA DORMIUNT

HOC MONUMENTUM EXSTRUXERE TOTIUS IMPERII GENTES ATQUE COMMUNITATES

milliens : duizendmaal coortus : opgeroepen memorandus : vermeldenswaardig profundere : opofferen exstruxere = exstruxerunt

GRAFZERK IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

D.O.M.

MONUMENTUM

SNELLARTIANUM

HIC SITUS EST

REVERENDUS DOMINUS

DOMINICUS SNELLAERTS

HUIUS DUM VIVERET

ECCLESIAE CANONICUS

ORATE UT AETERNA

REQUIESCAT IN PACE

OBYT 3 MARTY 1720

hic : hier situs : gelegen huius : genitivus van haec, deze [bepaling bij 'ecclesia'] ecclesia : kerk dum : terwijl, zolang als [met de coniunctivus van de o.v.t.] canonicus : kanunnik orare : bidden ut + coniunctivus : [op]dat aeternus : eeuwig [bepaling bij 'pace']

GRAFZERK IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

D.O.M.

IN CARNE HAC

DEUM SUUM

VIDERE EXPECTAT

IOSEPHUS BERNARDUS

VAN ROYEN

OBIIT 12 7BRIS

1745

caro, carnis : vlees suus : zijn eigen expectare : verwachten 7bris = septembris

GRAFZERK IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

D.O.M.

MONUMENTUM

R.D.

IOANNIS PAULI DE MONT

ALIAS DE BRIALMONT PRESBYT

OBIIT 6 MAY 1682

ET VIRI NOBILIS

JACOBI EJUS FRATRIS J.U.L.

HUJ URBIS SENAT ET ELEEMOSY

OBIIT 29 SEPTEMBER 1701

ANNAE VAN GRYSPERE 1 CONJU

OBIIT 7 JUNII 1684

JOANNAE CATH LUNDEN 2 CONJ

OBIIT 13 DECEMBR 1696

NEC NON

PAULI DE VLIEGHERE J.U.L.

HUIC URBI AB ELEEMOSYNIS

ET MARIAE DE MONT

ALIAS DE BRIALMONT EJUS CONJ

OBIIT ILLE 3 MAIJ 1700

ILLA VERO 2 FEBR 1690

R.I.P.

R.D. = reverendus dominus presbyt = presbyter, priester huj = huius, genitivus van 'haec', deze senat = senator eleemosy = ab eleemosynis [eleemosyna : aalmoes]

nec non : en eveneens J.U.L. : juris utriusque licentiatus conj[unx], conjugis ; echtgenote R.I.P. = requiescant in pace

GRAFZERK IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

D.O.M.

MONVMENTVM

IOANNIS NORBERTI

CORYNS MERCATORIS PANNI

OBYT 28 SEPTEMB 1692

ET SUSAN MARIAE SILVORTS

CONIUG OBYT 2 AVG 1695

FILIAE MARIAE LUDOVICAE

CORYNS OBYT 8 DECEM 1695

FILIAE ANNAE TERESIAE

CORYNS OBYT 24 AVGV 1712

MORS META LABORUM

R.I.P.

mercator, mercatoris : koopman pannus : kledingstuk, gewaad coniug = coniugis, genitivus van 'coniunx', echtgenote filia : dochter meta : grens, einde labor, laboris : beproeving

GRAFZERK IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

D.O.M.

CASPAR A BREUSSIGHEM

ET BEATRIX DE NOLLET

CONIVGES OBIIT ILLE

22 APRILIS A 1630

ILLA VERO 16 DECEMBRIS

A 1626

IPSORVM FILIVS IOANNES

BAPT. A BREUSSIGHEM

ELEEMOSYNARIVS H.C.

ET ELISABETH LEERSE

CONIVGES OBIIT ILLE 39

DECEMBRIS A 1685

ILLA VERO 30 IANVARII A 1653

R.I.P.

coniuges : echtelieden ipsorum : van henzelf filius : zoon Bapt[istes]

h.c. : huius cathedralis : van deze kathedraal

GRAFZERK IN DE OLV-KATHEDRAAL TE ANTWERPEN

D.O.M.

ET PIIS PARENTVM

SVORVM MANIBVS

IOIS BAPTAE CABOS ET

ANNAE MA MATHYSSENS

P.C.

R.D. GUILIELMVS CABOS

HUIUS CATHEDRALIS

CAEREMONIARIUS

OBIIT ILLE 29 9BRIS 1716

ILLA VERO 10 APRILIS 1713

HIC AVTEM 26 FEB 1737

ET FRATRI SUO IOANNI

OBIIT 9 APRILIS 1725

R.I.P.

pius : vroom parens, parentis : ouder suus : zijn eigen, hun eigen manes, manium : schimmen, zielen

iois = Iohannis baptae : Baptistae ma = Mariae p.c. = poni curavit, heeft laten plaatsen r.d. = reverendus dominus, eerbiedwaardige heer huius : genitivus van 'haec' , deze caeremoniarius : liturg 9bris = novembris vero : echter autem : echter frater, fratris : broer

Welkom

klassieke muziek

Geervlietse Muziekmiddagen

activiteiten Stichting Cultureel Geervliet